عصاي سفيد نماد استواري نابينايان
مجيد زندي
عصر يكي از همين روزهاي پائيزي مشاهده زوج نابينا كه در دست شوهر عصاي سفيدي بود و در آغوش مادر نوزادي حمايل شده بود بيش از هر موضوع ديگري توجه مرا به خود جلب كرد تا يقين كنم كه مي توان نابينايي را محدوديت نديد و اگر محيط پيرامون شرايط لازم را براي شكوفايي فراهم كند آنها هم مي توانند كاملا عادي به زندگي شيرين خود ادامه دهند.
اين افق ديد از آن سو گسترده تر شد كه چشمان معصوم نوزاد فارغ از عينك هاي سياه پدر و مادر به محيط اطراف خود در دايره اي بسيار وسيعتري لبخند مي زد. لبخندي كه در ميان سكوت و آرامش و وقار زوج نابينا باعث توجه خاص رهگذران شده بود.
همه ما نيز در زندگي معمولا با چنين صحنه هايي مواجه شده ايم كه تلنگري به احساسات ما محسوب مي شود و اثر آن مدت ها در فكر و دل افراد باقي مي ماند.
در آن سوي سكه نمي توان فراموش كرد كه همه نابينايان داراي چنين شرايط نسبتا مناسبي نيستند و اگر با برخي ديگر از نابينايان هم صحبت شويد كه سني بيش از 30 سالگي را هم تجربه مي كنند و اما نه كار دارند و نه زندگي تشكيل داده اند خواهند گفت : « احساس سوختن به تماشا نمي شود. »
هنگامي كه جامعه معلوليت آنها را محدوديت مي شناسد و عليرغم داشتن تحصيلات عاليه از داشتن شغل و زندگي مستقل محروم هستند اما هيچگاه براي آنهايي كه چشمان سالمي دارند و به حق يا به ناحق جاي آنها را در ادارات و سازمانها حتي از لحاظ تخصصي و مهارت اشغال كرده اند آرزو نمي كنند كه : « آتش بگير تا كه بداني چه مي كشم » ! آري صفاي باطن و صبر و صبوري و خيرخواهي براي ديگران درياي وسيعي است كه پروردگار بخاطر نداشتن چشم ظاهربين به باطن وجود آنها هديه كرده است و يكرنگي و صداقت ويژگي پيش پا افتاده نابينايان شده است .
نابينايان فقط آرزو مي كنند كاش آنها هم به درستي درك شوند و شرايط يكساني را به دور از تبعيض جسمي همانند ساير افراد اجتماع براي آنها نيز فراهم شود آنها حتي دوست ندارند روشندل خوانده شوند بلكه همان چيزي كه هستند پذيرفته شوند.
در اين ميان كار آندسته از نابيناياني كه با همتي سترگ و اراده اي پولادين و اعتماد به نفس مثال زدني تلاش مي كنند همانند آدمهاي عادي زندگي فعال و بانشاطي داشته باشند ستودني تر است هنگامي كه مي بينيم مشكلات عبور و مرور در ازدحام جمعيت ماشين ها و آدمها كه حتي براي افراد سالم جامعه هم چون كوهي از مشكلات تعبير مي شود در برابر اراده محكم آنها چون موم است . اگرچه اين اراده باعث نمي شود مسئولان شهر و خيابان را براي عبورو مرور نابينايان ايمن سازند.
اين مفهوم هنگامي برايتان رنگ واقعيت به خود مي گيرد كه روزي را در محفل صميمي نابينايان باشيد هنگامي كه آنها خود دعوت كننده باشند تا از فعاليت هاي متنوع فرهنگي آموزشي علمي و هنري آنها در موسسه استثنايي عصاي سفيد آشنا شويد.
جالب است بدانيم كار با كامپيوتر را كه حتي بسياري از افراد بينا بلد نيستند و استفاده از امكانات اينترنت هم براي آنها غيرممكن است نابينايان در « موسسه عصاي سفيد » به خوبي با امكانات ساده تحت آموزش قرار مي گيرند مي آموزند تا بتوانند در منزل و يا محل كار از خدمات كامپيوتري بهره ببرند.
خانم نغمه عافيت فوق ليسانس جامعه شناسي و مدرس كامپيوتر در موسسه عصاي سفيد خود در عين نابينايي از كامپيوتر و اينترنت به صورت حرفه اي استفاده مي برد و به ديگران هم آموزش مي دهد. او به گزارشگر ما مي گويد : نابينايان از دستگاه « اسپيكر » براي فعال كردن كامپيوتر استفاده مي برند كه با شنيدن واژه هاي عناوين كامپيوتري بر همان نقطه كليك مي كنند و متن هم براي آنها خوانده مي شود.
وي مي گويد : در تايپ هم آنها مشكلي ندارند و هر واژه اي را كه در سيستم ورد يا مايكروساخت كه تايپ كنند دستگاه آن كلمه و يا حرف را براي آنها اعلام مي كنند و افراد نابينا به كار خود ادامه مي دهند.
وي مي افزايد : تصور كنيد هر كاري كه يك فرد بينا مي تواند از كامپيوتر استفاده كنند ماهم مي توانيم و اين حوزه حوزه بسيار مناسبي براي حضور افراد نابينا و فعاليت در ادارات و شركت ها مي باشد.
آقاي اصغر قويدل از افراد نابينايي است كه براي فرا گرفتن كامپيوتر در كلاس ها شركت مي كند او كه چشمان خود را در 25 سالگي در حادثه اي از دست داده است مي گويد : دنياي نابينايان دنيايي سرشار از صداقت و اعتماد به نفس و دوست داشتن همنوعان و پر از اميد است كه نمونه هاي آن را حتي در افراد عادي كمتر مي توان سراغ گرفت . افرادي كه مي توانند به خوبي از عهده مشاوره دادن هم برآيند.
آقاي رضا احيايي از ديگر افراد نابينايي است كه هر روز از ميدان نارمك به خيابان اسدآبادي تهران مي رود تا كامپيوتر بياموزد وي مي گويد : بيكاري و نداشتن شغل مشكل عمده نابينايان است و پس از آن مشكلات رفت و آمد از سختي كار ما است زيرا در مترو و اتوبوس جاي خاصي به صورت قانوني براي ما وجود ندارد در حاليكه اين مساله در ساير كشورها به صورت قانون در آمده كه در محيط هاي شهري امكانات لازم را براي افراد نابينا مهيا مي سازند.
وي با قدرداني از تلاش هاي پدر و مادرش كه براي او انجام مي دهند مي افزايد : همه آرزوي ما اين است كه با كسب شغلي براي خود بخشي از فشاري كه به پدر و مادر براي تامين هزينه هاي ما وارد مي شود جبران نمائيم اما مشكل ما اين است كه شرايط براي حركت و تحول براي ما فراهم نيست .
خانم حليمه جعفري از استان گيلان كه دانشجوي رشته الهيات و معارف اسلامي دانشگاه الزهرا(ص ) هم هست در باره مشكلات مخصوص نابينايان مي گويد : احساس من به عنوان يك نابينا اين است شرايط جامعه را درك كنم آنگاه درباره خود قضاوت كنم . وقتي مي بينم تا اين حد از افراد فوق ليسانس و ليسانس كه از لحاظ جسمي سالم هم هستند ولي بيكارند من نبايد با شرايط ويژه انتظاري بيشتر از آنها داشته باشم اما اين مساله را بايد بگويم كه شرايط استخدام ما با در صدهاي كمي كه ما داريم شرايط تبعيض آميز است و اين تبعيض يقينا در روستاهاي دور افتاده كشور بيشتر است كه دختران نابينا چاره اي جز ماندن در خانه ندارند.
وي مي افزايد : با توجه به توانائي ها و ذوق و استعدادي كه نابينايان دارند انتظار دارند حداقل همانند افراد بينا از آنها هم امتحان بگيرند و مشاغل را در شرايط عادلانه با توجه به شرايط جسمي در اختيار نابينايان قرار دهند. حرف من اين است كه به دليل نقص بينايي همه توانايي هاي ما را ناديده نگيرند.
خانم پري آب باريكي 47 ساله از ديگر افراد نابينايي است كه براي آموزش خط بريل به موسسه عصاي سفيد مي رود او درباره مشكلات خود مي گويد : نياز من داشتن كار و دفترچه بيمه است . من از چهارسالگي در اثر سرخك نابينا شدم و هيچگاه نتوانستم براي خود كاري داشته باشم و هم اكنون شخص وابسته اي هستم در حاليكه از لحاظ جسمي مي توانم كار كنم .
خانم زهره حبيب اللهي از استان اصفهان دانشجوي كارشناسي ارشد مطالعات زنان دانشگاه علوم و تحقيقات هم درباره مشكلات خود مي گويد : مشكل ما اين است كه منابع مطالعاتي عاليه براي نابينايان در كشور وجود ندارد مجبوريم كتاب ها را در اختيار ديگران قرار دهيم و آنها به صورت نوار شده در اختيار من و افراد همانند من قرار دهند كه اين كار هزينه هاي فراواني روي دست ما مي گذارد به همين دليل هميشه از تحقيقات عقب مي مانيم .
وي مي افزايد : اين مشكل بسياري از دانشجويان براي عدم ادامه تحصيل و ماندن در خانه است در حاليكه اگر منابع تحقيق به خط بريل داشته باشيم به خوبي مي توانيم در مقاطع بالاي دانشگاهي و حتي كرسي استادي دانشگاه برسيم .
وي مي افزايد : از بهزيستي انتظار داريم در عرصه تحصيلي به دانشجويان كمك كند تا حداقل هزينه هاي تحصيلي نداشته باشند با توجه به اينكه بسياري از خانواده هاي افراد نابينا را كه من مي شناسم قادر نيستند هزينه هاي سنگين تحصيلي را پرداخت نمايند.
خانم فرشته منعمي مطلق مشاور نابينايان هم به گزارشگر ما مي گويد : ما در اين موسسه سعي مي كنيم مهارت هاي زندگي را به نابينايان و كم بينايان آموزش دهيم اگر چه در اين راه مشكلات فراواني داريم .
وي مشكل اشتغال و ازدواج را از جمله عمده مشكلات مطرح شده از سوي نابينايان اعلام مي كند و مي افزايد : در اين دو موضوع عمده ترين تلاش ما در مرحله اول پذيرش شرايط موجود از سوي نابينايان است زيرا بر اساس آمارهايي كه ما گرفتيم تنهايي و احساس تنهايي از نظر روحي به آنها آسيب وارد مي سازد ولي متاسفانه خانوداده ها شرايط آنها را قبول نمي كنند يعني خانواده نابينا هنوز نمي پذيرد كه پسرش نابيناست . و با شرايط سهل تري به دنبال عروس بگردد.
وي مي افزايد : خانواده چنين فردي فكر مي كنند اگر فرزندشان قرار است ازدواج كند بايد با فردي سالم ازدواج نمايد كه اين مساله در بسياري مواقع باعث تاخير در ازدواج مي شود. ما به آنها مشاوره مي دهيم خانواده ها را دعوت مي كنيم و براي جلب رضايت آنها براي انجام ازدواج با دختر خانمي كه او هم نقص جزيي در « دست » دارد تلاش مي نمائيم اما چون خانواده ها اين مساله را نمي پذيرند ما معمولا در ازدواج اين جوانان دچار مشكل هستيم .
خانم منعمي مطلق مي افزايد : اينكه ما براي نابينايان مشاوره مي دهيم براي كنار آمدن آنها با مشكلات زندگي است كه معمولا در زندگي همه افراد حتي سالم هم هست ولي حل همه مشكلات نيازمند فرهنگسازي است كه همه آن از عهده ما برنمي آيد.
وي درباره مشكل اشتغال افراد نابينا هم مي گويد : در بخش اشتغال هم ديدار اخير ما با رئيس جمهور هم بيشتر فراهم كردن شرايط مناسب براي اشتغال نابينايان بوده است كه آقاي رئيس جمهور از قدرت قانوني خود استفاده كند و وزارتخانه ها و سازمانها را ملزم به اشتغال نابينايان طبق قانون نمايد.
مشاور مركز نابينايان عصاي سفيد مي افزايد : ما همچنين از رئيس جمهور درخواست كرديم ميثاق نامه هاي جهاني حمايت از نابينايان را هم امضا كنند تا آن حقوقي كه در همه مناطق جهان در اختيار نابينايان قرار مي دهند در ايران هم پذيرفته شود.
وي مي گويد : ما در اينجا نابينايان داراي فرصت را به ادامه تحصيل در مقاطع بالاتر دانشگاهي تشويق مي كنيم و همه تلاش هاي ما هم براي كمك به ادامه تحصيل است اما چون در كاريابي دچار مشكل هستند اين انگيزه از آنها سلب مي شود.
وي مي افزايد : بسياري از اين افراد از اين جهت نگران هستند كه عليرغم دريافت مدرك دانشگاهي در نهايت مي بايست تلفنچي بيمارستان يا اداره اي شوند. آنها نگران هستند زيرا دوست دارند از ظرفيت هاي علمي و تخصصي خود در سطح جامعه استفاده ببرند.
خانم منعمي مطلق اضافه مي كند : همه بايد تلاش كنند كه استخدام سه نفر نيروي نابينا طبق مصوبه قانوني در همه دستگاهها محقق شود و قول هاي مساعد رئيس جمهور در اين زمينه فعلا مايه دلگرمي بچه ها شده است .
آقاي محمدحسن اصغرنيا عضو هيات مديره موسسه عصاي سفيد هم در زمينه نوع خدماتي كه به نابينايان در اين موسسه مي دهند به گزارشگر ما مي گويد : امروزه در كشور ما سنگيني بار كمك به نابينايان بر عهده خانواده ها و خيرين است و همه خدمات ما در اين موسسه هم كه از سال 1369 به همت مرحوم محمدرضا نامني و همسرشان تاسيس شده به صورت رايگان در اختيار نابينايان قرار مي گيرد و در موارد فراواني هم دانش آموخته قبلي معلم دانش آموز جديد در كلاس هاي مختلف تحرك جسمي و جهت يابي و مهارت هاي روزمره آموزش خط بريل زبان خارجي رايانه حرفه آموزي و صنايع دستي تئاتر فن بيان موسيقي مي شوند.
وي ادامه مي دهد : علاوه بر آن هزينه هاي اين موسسه از طريق كمك هاي مردمي تامين مي شود و ارائه خدمات مشاوره اي در زمينه خانوادگي تربيتي تحصيلي شغلي و حقوقي تبديل كتاب هاي مورد نياز اعضا به خط بريل يا نوار گويا تامين كمك هزينه تحصيلي براي نابينايان واجدشرايط برگزاري اردوهاي آموزشي فرهنگي و تفريحي و همچنين برپايي نمايشگاههاي مختلف از فعاليت ها و دستاوردهاي صنايع دستي اعضا از ديگر فعاليت هاي اين موسسه مردمي مي باشد.
وي يكي از برنامه هاي فعلي و اهداف آينده اين موسسه را آگاه سازي جامعه به حقوق اجتماعي و اقتصادي نابينايان و كم بينايان معرفي مي كند و مي افزايد : علاوه بر اينكه بسياري از مردم و حتي دستگاههاي دولتي به حقوق قانوني نابينايان آگاه نيستند خود نابينايان هم به دليل ضعف آگاهي پيگير خواسته هاي به حق و قانوني خود نمي شوند و نيازهاي خود را تنها در دل محصور مي سازند.
وي القا حس خودباوري و اعتماد به نفس را از تلاش هاي ماهيتي فعالان در موسسه عصاي سفيد مي داند و مي افزايد : ما اين افراد را كه در ميان آنها كودك شش ساله تا پيرمرد 70 ساله هم هست معلول نمي دانيم بلكه معتقديم اگر بينايي خود را از دست داده اند چيزهاي بيشتري از خداوند در زمينه هاي ديگر دريافت كرده اند.
وي تعداد نابينايان عضو موسسه را حدود 2000 نفر ذكر مي كند و درباره هدف نهايي آموزش و كارورزي مي گويد : هدف ما در اين موسسه آن است كه نابينايان بتوانند با آموزش هايي كه دريافت مي كنند حداقل در بخش خوداشتغالي بتوانند فعال باشند تا حدي كه برخي از افرادي كه در اين موسسه عضو هستند پس از پذيرش در دانشگاههاي معتبر تا حد دريافت درجه دكترا هم پيش رفتند و استاد دانشگاه شدند و برخي ديگر هم وكيل شوند.
وي كسب مقامهاي ارزشمند در مسابقات قرائت قرآن و جشنواره هاي موسيقي تئاتر و فيلم مستند را هم از جمله پيشرفت هاي نابينايان عضو موسسه معرفي مي كند و مي افزايد : كمك به همديگر يكي از جلوه هاي با ارزش فعاليت نابينايان در اين موسسه محسوب مي شود كه افرادي هم هستند كه به عنوان كار خير براي نابينايان كتاب هاي درسي دانشگاه را مي خوانند تا آنها از بقيه دانشجويان عقب نمانند.
آقاي اصغرنيا مي افزايد : آموزش خط بريل پايه اصلي تلاش براي ادامه تحصيل افراد نابيناست و آموزش اين خط در اولويت برنامه هاي آموزشي موسسه عصاي سفيد قرار دارد. وي ضرورت اصلاح هندسي معابر براي عبور نابينايان را به مسئولان شهرداري پيشنهاد مي دهد و مي افزايد : ما انتظار نداريم شهرك مخصوص نابينايان و معلولان در حاشيه شهرها ساخته شود زيرا آنها هم دوست دارند در كنار ساير افراد سالم زندگي مي كنند اما مي توان شرايط زندگي بي دغدغه آنها را چه در شهرها و چه در روستاهاي دور دست مهيا كرد.
وي ايجاد كتابخانه گويا در كنار ساير كتابخانه هاي شهرهاي رشت بندرعباس زاهدان يزد و... از سوي وزارت ارشاد اسلامي را كار مناسبي معرفي مي كند و اظهار مي دارد : تاسيس چنين مراكزي براي نابينايان در همه استانها و شهرها حداقل انتظاري است كه نابينايان از مسئولان دارند.
وي ابراز اميدواري مي كند با همكاري دولت و همياري مردم خير و نوعدوست چنين امكاناتي براي بسياري ديگر از نابينايان در ساير استانهاي كشور هم ايجاد شود.
عضو هيات مديره موسسه عصاي سفيد مي افزايد : بسياري از افراد خير به موسسه مراجعه و علاقمندي خود را براي تامين هزينه تحصيلي تعدادي از نابينايان را اعلام مي كنند.
وي مي گويد : در بسياري از كشورهاي توسعه يافته دولت ها خدمات بسيار گسترده تري در اختيار نابينايان قرار مي دهند. ما هم در ديدار اخير خود با رياست محترم جمهوري درخواست هاي نابينايان را اعلام كرديم كه دستور رئيس جمهور براي كمك به استخدام 2000 نفر از نابينايان اعلام كردند و دستور آن را خطاب به وزير رفاه نوشتند .
فراموش نكنيم يكي از زيباترين خصلت وجودي نابينايان معرفت و قدرشناسي آنها است كه از حداقل ترين كاري كه براي آنها انجام مي شود بيشترين سپاس را تقديم مي دارند اين ويژگي نيز بارها هنگام كمك به نابينايان در موقع ياري رساني به آنها براي عبور از عرض خيابان مشاهده شده است كه با بكاربردن با احساس ترين واژه ها از فرد ياري رسان تشكر مي كنند در حاليكه همين رويه رفتاري را در سطحي گسترده تر براي ساير كارها هم نسبت به همنوعان خيرخواه تكرار مي نمايند.
براي بسياري از ما اتفاق افتاده كه حتي سالها پس از انجام كاري اگرچه بسيار محدود براي عزيزان نابينا هنگام مواجهه با آنها و حتي با تماس دست و گفتن اولين سخنان ضمن شناسايي دقيق فرد مقابل خيرخواهي او را به ياد مي آورند و زبان به قدرداني مي گشايند.
در طرف مقابل ما كه از نعمت بينايي برخوردار هستيم هيچگاه نبايد فكر كنيم براي هميشه از بينايي برخوردار خواهيم بود چرا كه بسياري از نابينايان امروز هم به واسطه تصادف در رانندگي حادثه حين كار و يا بيماري بينايي خود را از دست داده اند اگرچه بسياري نيز مادرزادي و يا از دوران طفوليت از نعمت بينايي محروم گشته اند.
در جامعه ما اگر چه جانبازان نابينا از امكانات و فرصت هاي بهتري براي داشتن شغل و ازدواج برخوردار هستند اما فراهم آوردن زمينه حضور در عرصه هاي اجتماعي براي همه نابينايان از جمله حقوقي است كه برعهده دولت ها و حتي مردم عادي است كه اميدواريم هم با فرهنگ سازي و هم با پيگيري براي تدوين و اجراي قوانين لازم حقوق اين قشر از افراد جامعه هم به آنها اعطا شود و گردآوري اين عزيزان در مناسبت هاي مختلف زمينه بسياري از تفاهم ها و همكاريها خواهد بود.
نابينايان بخاطر صفاي باطن و ضميرپاكشان هيچگاه آرزو نمي كنند بينايان به مشكلات آنها دچار شوند; فقط انتظار دارند شرايط آنها به درستي درك شود و شرايط كاري و محيطي جامعه به دور از تبعيض جسمي به نظر مي رسد. همانند ساير افراد براي آنها نيز مهيا شود اگرچه اين نياز در مناطق دور افتاده و كمتر توسعه يافته كشور ضروري تر به نظر مي رسد
خانم حليمه جعفري دانشجوي رشته الهيات و معارف اسلامي دانشگاه الزهرا(س ) : اگر چه افراد سالم فراواني داراي مدارك فوق ليسانس و ليسانس در كشور بيكار هستند; اما مشكل ما نابينايان وجود تبعيض در استخدام هاست كه حتي همان حداقل هاي قانوني را نيز رعايت نمي كنند
خانم فرشته منعمي مطلق مشاور مركز نابينايان : مهيا نبودن شرايط اشتغال و ازدواج عمده مشكلات مطرح شده از سوي نابينايان است . زيرا بسياري از خانواده ها براي فرزند نابيناي خود عروس يا داماد سالم مي خواهند در حاليكه شرايط روحي نابينايان را در اين انتخاب ها به هيچ وجه رعايت نمي كنند
آقاي محمدحسن اصغرنيا عضو هيات مديره موسسه عصاي سفيد : اگر مسئولان و مردم با حقوق اجتماعي نابينايان به درستي آگاه باشند تلاش خواهند كرد شرايط سهل تري را در اجتماع براي آنها مهيا سازند زيرا نابينايان اگر چه از نعمت بينايي محروم هستند اما داراي ويژگي هاي منحصر به فردي مي باشند كه بايد در جستجوي درك آن بود
