نگاهي دوباره به واقعه « انقلاب دوم »
زهره غفاري
در 13 آبان 1358 دانشجويان پيرو خط امام سفارت آمريكا در تهران را تصرف كردند و ديپلماتهاي آمريكايي را گروگان گرفتند . اين
واقعه كه نمادي از استعمار ستيزي ملت ايران و نفي سلطه قدرت هاي استكباري بود به سرعت ابعادي گسترده يافت تا حدي كه امام
آن را « انقلاب دوم » ناميدند و روز سيزدهم آبان به عنوان روز ملي مبارزه با استكبار ناميده شد و ملت ايران همه ساله اين روز را گرامي
مي دارد.
با پيروزي انقلاب اسلامي بعد ضد استبدادي انقلاب به ثمر نشست اما جنبه ضد استعماري انقلاب همچنان باقي بود. تا پايان عمر
دولت موقت به نخست وزيري مهندس مهدي بازرگان شعار « بعد از شاه نوبت آمريكاست » به عنوان يك استراتژي دنبال شد و همواره
بيم آن مي رفت كه اشتباه نضهت ملي مجددا تكرار شود و با يك كودتا بر انقلاب آن بگذرد كه بر نهضت ملي گذشت به ويژه كه دولت و
حكومت هنوز نيروي مسلح سازمان يافته اي نداشت .
(ستوده و كاوياني ص 43 )
همچنان كه دانشجويان مسلمان حضور فعالتري در اداره امور جامعه پس از انقلاب پيدا مي كردند. و انسجام بيشتري مي يافتند و اين
احساس در ميان آنان تقويت مي شد كه دستگاه رسمي اجرايي كشور كه در دست دولت موقت بود در اداره امور با انديشه ها و آراي امام
فاصله مي گيرد و با رويكردي غير انقلابي تلاش در حل و فصل مسائل نظامي انقلاب دارد. اين احساس دانشجويان مسلمان را به واكنش
واداشت و براي مقابله با اين وضعيت دانشجويان در صدد برآمدند يك جريان متشكل دانشجويي ايجاد كنند و به نحوي خود را با امام
مرتبط سازند از امام رهنمود بگيرند و آن را در دانشگاهها دنبال كنند . (همان ص 56 ـ 55 به نقل از سخنان محسن ميردامادي )
در ايام نزديك به 13 آبان يعني قبل از تسخير سفارت شاه مخلوع در آمريكا كه تا آن زمان هنوز اجازه ورود به او نداده بود پذيرفته شد و
اين اقدام از ديدگاه انقلابيون داخلي و به اعتراف ناظران خارجي نيز احتمال مداخله جدي در ايران به منظور ناكام گذاشتن حركت
انقلابي مردم و بازگرداندن شاه به سلطنت و اجراي برنامه اي همچون كودتاي 28 مرداد را به شدت افزايش داده بود و عكس العمل
انقلابي ملت ايران از جمله تصرف سفارت آمريكا و گروگانگيري را به نحوي منطقي و مشروع توجيه مي كرد (باقي ص 18 جردن ص
31 )
ملاقات هيئت ايراني (فرستاده دولت موقت ) با برژينسكي مشاور امنيت ملي كارتر در 10 آبان ماه 1358 در الجزيره (جهت شركت در
جشن هاي استقلال الجزاير (كه در فضاي انقلابي آن روزها در ايران مذاكره با آمريكا مترادف بود با مفهوم سازش و به رسميت شناختن
آمريكا خشم نيروهاي انقلابي ايران را برانگيخت و دانشجويان پيرو خط امام تصميم گرفتند با حمله به سفارت آمريكا به اين امر
اعتراض كرده و نشان دهند كه هيچگونه سازش و مذاكره اي را با آمريكا بويژه تا هنگامي كه شاه در پناه آمريكايي هاست نمي پذيرند (باقي
ص 24 ـ 21 ) امام خميني در 10 آبان 1358 طي پيامي به مناسبت سالروز 13 آبان (روز تبعيد امام در 13 آبان 1343 و روز كشتار دانش
آموزان و دانشجويان در دانشگاه تهران در 13 آبان 1357 ) مردم و دانشجويان و طلاب را دعوت به بسيج عمومي عليه امپرياليزم نمود
(صحيفه نور ج 10 ص 67 ) درپي سخنان امام عده اي از دانشجويان مسلمان تصميم گرفتند سفارت آمريكا را مورد حمله قرار دهند
(پس از گذشت 20 سال از واقعه روشن مي شود كه براي نخستين بار آقاي ابراهيم اصغرزاده اين ايده را طراحي ميكند « روزنامه عصر
آزادگان 20 آبان 1378 » سه نفر از دانشجويان شامل آقايان ميردامادي بيطرف اصغر زاده آقاي موسوي خوئيني ها را در جريان امور قرار
دادند و از وي خواستند مراتب را به اطلاع امام برسانند اما وي با طرح قضيه خدمت امام مخالفت كرده و قرار شد پس از تصرف سفارت
اين امر را به اطلاع امام برسانند و چنانچه مخالفت كردند سريعا محل را ترك كنند (مجله حضور شماره 2 آبان 1370 ص 2 به نقل از
سخنان موسوي خوئيني ها).
اشغال سفارت آمريكا حركتي كاملا خود جوش بود كه توسط گروهي از دانشجويان انقلابي مسلمان كه پس از تصرف لانه جاسوسي
خود را دانشجويان مسلمان پيرو خط امام ناميدند انجام شد . در روز 13 آبان 1358 تظاهراتي از سوي دانشجويان مسلمان دانشگاهها
برگزار مي شود . و ساعت 9 صبح جمعيت مقابل سفارت رسيد وعده اي از دانشجويان كه از قبل طرح حمله به سفارت را ريخته بودند از
ديوارها بالا رفته و با همراهي ساير دانشجويان كه به حدود 300 ـ 400 تن رسيدند و تصرف كامل همه ساختماني 2 الي 3 ساعت
بطول انجاميد (باقي ص 25 ) .
دانشجويان عمدتا به قصد يك حركت اعتراض آميز كه شايد فقط چند ساعت سفارت را در اختيار داشته باشند دست به اين عمل زدند
(ابتكار ص 42 ) و هرگز تصور تبديل شدن يك حركت اعتراض آميز را به يك واقعه عظيم بين المللي طولاني و بي نظير در تاريخ سياسي
جهان نمي كردند.
امام خميني طي سخنراني كه به فاصله يك روز از اشغال سفارت ايراد مي شد ضمن تاييد اقدام دانشجويان مسلمان پيرو خط امام
آمريكا را « شيطان بزرگ » ناميدند و از سفارت آمريكا بعنوان » لانه جاسوسي « ياد كردند . (صحيفه نور ج 10 ص 139 )
در 14 آبان 1358 مهندس بازرگان استعفا داد و در 17 آبان علل استعفاي خود را تشريح كرد (اطلاعات پنج شنبه 17 آبان 1358 شماره
15997 ) نخستين اقدام رسمي آمريكا براي حل مسئله و آزادي گروگانها اعزام هيئتي شامل رمزي كلارك دادستان پيشين آمريكا و
ويليام ميلر از كاركنان سابق وزارت خارجه بودند. امام خميني با صدور بيانيه اي اعلام كرد كه هيچ كس حق مذاكره با آمريكا را ندارد
(اطلاعات 17 آبان 1358 و شماره 15997 ) با انتشار اين بيانيه هيئت آمريكايي در ميانه راه متوقف شد و بدون حصول نتيجه از تركيه
به آمريكا باز گشت (ابتكار ص 162 ـ 160 ) در 21 آبان 1358 كارتر دستور قطع خريد نفت از ايران را صادر كرد و دو روز بعد داراييهاي
ايران در كليه بانكهاي آمريكايي و شعب خارجي آن به دستور وي مسدود شد . (ستوده و كاوياني ص 125 )
امام خميني به منظور نشان دادن منزلت زن (كه در غرب به عنوان كالاي تبليغاتي مدنظر بود) و نفي تبعيض نژادي در ديدگاه اسلامي
حكومت ايران در 27 و 29 آبان دستور آزادي 13 تن از سياهپوستان و زنان را صادر نمودند و 52 تن در سفارت آمريكا ماندند (باقي ص
54 ) . يك ماه پس از تصرف سفارت يعني در 13 آذر 58 شوراي امنيت سازمان ملل متحد به اتفاق آرا با صدور قطعنامه 457 از دولت
ايران خواست گروگانهاي آمريكايي را در اسرع وقت آزاد نمايد. عدم توجه مقامات ايراني به قطعنامه شوراي امنيت موجب شد تا
اداره مهاجرت آمريكا اخراج 9 هزار تبعه ايراني از آمريكا را در دستور كار خود قرار دهد (ستوده كاوياني ص 25 باقي ص 49 )
كارتر درپي اين ماجرا عمليات نظامي را جهت آزادي گروگانها تدارك مي بيند (برژينسكي ص 187 كلن ص 177 ) و بدنبال آن آمريكا
تحريم اقتصادي عليه ايران و قطع كامل روابط ديپلماتيك با ايران را اعلام كرد . عمليات نظامي آمريكا در ايران كه قرار بود در 24 تا 26
آوريل 1980 (4 تا 6 ارديبهشت 1359 ) انجام شود با ماجراي طوفان شن طبس و منفجر شدن يكي از هلي كوپترها و هواپيماي حامل
سوخت با شكست مفتضحانه اي مواجه مي شود . (بكويث وناكس صص 398 ـ 393 جردن صص 170 و 171 ) از اينرو آمريكايي ها
ديگر اميدي به اجراي طرحهاي نظامي نداشتند و بايد از طرق سياسي مسئله را حل مي كردند (سالينجر ص 291 )
به فاصله يك ماه پس از شكست آمريكا در طبس اولين مجلس شوراي اسلامي در 7 خرداد 59 تشكيل شد و امام خميني در پيامي كه به
مناسبت فرارسيدن ايام حج صادر كردند چگونگي حل مسئله گروگانها را به مجلس شوراي اسلامي واگذار نمودند (صحيفه نور ج 11
ص 281 ـ280 ) نمايندگان مجلس شوراي اسلامي به دنبال بررسي هاي فراوان مواردي را به عنوان محور مذاكرات ديپلماتيك به
منظور تامين خواستهاي جمهوري اسلامي در گرو آزادي گروگانهاي آمريكايي تصويب و به دولت وقت (شهيد رجايي ) ابلاغ كردند.
شروط مذاكرات كه از پيام امام خميني (ره ) كه به زائران بيت الله الحرام برگرفته شده عبارت بود از : باز پس دادن اموال خانواده محمد رضا
پهلوي
لغو تمام ادعاهاي آمريكا عليه ايران
تضمين آمريكا به عدم مداخله سياسي و نظامي در ايران و آزاد گذاشتن تمامي سرمايه هاي
ايران « روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران ش 11859 ص 21 ) شاه چندي پيش از آن در تاريخ 5 مرداد 1359 در مصر درگذشت و
بدين ترتيب شرط استرداد شاه منتفي شد. مهندس بهزاد نبوي (مشاور امور اجرايي نخست وزير وقت ) مسئول انجام مذاكرات از طريق
دولت جمهوري الجزاير با آمريكا در اين زمينه گرديد و با ميانجيگري دولت الجزاير زمينه مذاكره و توافق طرفين جهت حل اختلافات
فراهم شد و مذاكراتي صورت گرفت كه در نهايت به صدور « بيانيه هاي الجزاير » كه عهدنامه اي بين المللي تلقي مي شود در 29 دي
1359 انجاميد (افتخاري جهرمي ص 19 احمد و استاني ص 14 )
اشغال لانه جاسوسي وحدت و يكپارچگي مردم را برگرد امام و خط امام دو چندان كرد و به شعار « بعد از شاه نوبت آمريكاست »
تحققي عيني بخشيد. براي بهبود روابط با آمريكا براساس سليقه هاي غير انقلابي و سياستهاي محافظه كارانه سي سال قبل تلاش و
مذاكره مي شد اصولا قصد بر اين بود كه روابط با آمريكا به شكل جديدي گسترش يابد تا مبادا شوروي در ايران نفوذ كند چرا كه نفوذ اين
ابر قدرت به دليل مرز مشتركش با ايران از نظر صاحبان چنان تفكراتي خطرناك بود. اشغال لانه جاسوسي بر روي تمام اين تحليلها و
ارتباطات خط ابطال كشيد و خط « نه شرقي و نه غربي » امام را بر سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران حاكم كرد.
ماخذ :
معصومه ابتكار تسخير (اولين روايت مكتوب از درون سفارت تسخير شده آمريكا در تهران ) تهران اطلاعات 1379
عبدالغني احمدي واستاني « شرح مختصر بيانيه هاي الجزاير » مجله حقوقي ش 1 زمستان 1363
گودرز افتخار جهرمي » ديوان داوري دعاوي ايران ايالات متحده و عملكرد آن در قلمرو حقوق بين الملل « مجله حقوقي ش 16 ـ 17 ـ
1371 ـ 1372 )
امام خميني صحيفه نور ج 11 تهران 1361 ج 10
عماد الدين باقي انقلاب و تنازع بقا (پژوهش در زمينه ها و پيامدهاي اشغال سفارت آمريكا در تهران ) نشر عروج تهران 1376
(زبيكينف برژينسكي قدرت و اصول انتشارات هفته Power and PRINCIPIE متن فارسي : توطئه در ايران ترجمه محمود مشرقي تهران )
بي تا.
چالي بكويث (فرمانده عمليات نافرجام طبس ) و دو نالدناكس نيروي دلتا (از پلي مي تا طبس ) ترجمه عمود مشرقي تهران انتشار
(پير سالينجر آمريكا در بند AMERICA HEIDH OSTAGE (هاميلتون جردن بحران كتاب سرا 1363 . ) crisis هفته . )
امير رضا ستوده حميد كاوياني بحران 444 روزه در تهران موسسه نشر و تحقيقات ذكر تهران 1379 )
(ادوارد كلن آمريكا در اسارت anerica in captivity
مترجمين پوران خاور و سور طليعه تهران نشر قلم 1362
روزنامه اطلاعات 17 آبان 1358 شماره 15997
روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران ش 11589 ص 21
مجله حضور شماره 2 آبان 1370
روزنامه عصر آزادگان 20 آبان 1378
ملاقات هيئت ايراني (فرستاده دولت موقت ) با برژينسكي مشاور امنيت ملي كارتر در 10 آبان ماه 1358 در الجزيره كه در فضاي
انقلابي آن روزها در اين مذاكره با آمريكا مترادف بود يا مفهوم سازش و به رسميت شناختن آمريكا خشم نيروهاي انقلابي ايران را
برانگيخت و دانشجويان پيرو خط امام تصميم گرفتند با حمله به سفارت آمريكا به اين امر اعتراض كرده و نشان دهند كه هيچگونه
سازش و مذاكره اي را با آمريكا بويژه تا هنگامي كه شاه در پناه آمريكايي هاست نمي پذيرند
دانشجويان به قصد يك حركت اعتراض آميز كه شايد فقط چند ساعت سفارت را در اختيار داشته باشند دست به اين عمل زدند و
هرگز تصور تبديل شدن يك حركت اعتراض آميز را به يك واقعه عظيم بين المللي طولاني و بي نظير در تاريخ سياسي جهان نمي كردند
امام خميني (ره ) طي سخناني كه به فاصله يك روز از اشغال سفارت ايراد شد ضمن تاييد اقدام دانشجويان مسلمان پيرو خط امام
آمريكا را « شيطان بزرگ » ناميدند و از سفارت آمريكا بعنوان « لانه جاسوسي » ياد كردند
آمريكا براي آزادي گروگانهاي خود تدارك عمليات نظامي مي بيند كه با ماجراي طوفان شن در صحراي طبس و منفجر شدن
هليكوپتر و هواپيماي نظامي خود اين عمليات شكست مي خورد و آزادي گروگانها را از طريق سياسي پيگيري مي كند
*****
13 آبان
روز مبارزه با استكبار جهاني
|
در تاريخ انقلاب اسلامي برگي زرين و مقطعي حساس و مناسبتي
پرخاطره است
بخصوص آنكه چهارده سال بعداز تبعيد حضرت امام
(ره ) در همين روز (13 آبان 1357 ) فرزندان امام و صدها دانش آموز و
دانشجو در مقابل دانشگاه تهران و خيابان هاي اطراف با شعار « درود بر
خميني » و « مرگ بر شاه » پايه هاي حكومت را به لرزه در آوردند و با
گلوله هاي ماموران شاه به خاك و خون غلتيدند.
دانش آموزان همچون ساير گروه هاي ملت در اطاعت از فرمان
حضرت امام (ره ) كه همه را دعوت به مبارزه بي امان با رژيم آمريكايي
شاه نمود
سر از پا نمي شناختند و نجات اسلام را در پيروي كامل از
امام (ره ) سازش ناپذير مي دانستند. اين طبقه جوان و فعال جامعه بحق
يكي از اركان و پايه هاي مهم انقلاب پيروزمند اسلامي بودند.
صبح روز 13 آبان 1357 ه . ش دانش آموزان در حالي كه مدارس را
تعطيل كرده بودند روبه سوي دانشگاه نهادند تا بار ديگر پيوندشان را با
رهبر بت شكن خويش به جهان اعلام نمايند. اين جوانان پرشور خداجو
گروه گروه داخل دانشگاه شدند و به همراه دانشجويان و گروههاي
ديگري از مردم در زمين چمن دانشگاه اجتماع كردند. ماموران شاه
دانشگاه را به محاصره خود درآورده بودند تا چنانچه فرياد حق طلبانه از
گلويي برخاست آن را با گلوله پاسخ دهند.
دانش آموزان در كناره نرده و زمين چمن اجتماع كرده بودند و فرياد
مقدس « الله اكبر » آنان فضا را مي شكافت و تا فاصله هاي دور طنين
مي انداخت .
ساعت يازده صبح ماموران ابتدا چند گلوله گاز اشك آور در ميان
دانش آموزان و دانشجويان پرتاب كردند. اجتماع كنندگان در حالي كه به
سختي نفس مي كشيدند
صداي خود را رساتر كردند و با فرياد دشمن
شكن « الله اكبر » لرزه بر اندام ماموران مسلح شاه افكندند. در اين هنگام
تيراندازي آغاز شد و لاله هاي انقلاب يكي پس از ديگري در خون
غلتيدند جوانان با فرياد الله اكبر و با شعارهاي مرگ بر آمريكا و مرگ بر
شاه به شهادت رسيدند و انقلاب خونين اسلاميشان را تداوم بخشيدند
و دشمنان اسلام را بيش از پيش به رسوايي و شكست كشاندند. در اين
واقعه 56 تن شهيد و صدها نفر مجروح شدند . يكي از شاهدان عيني
مي گويد : شنبه 13 آبان سال 1357 ساعت 11 صبح
بيش از هفت هزار
دانش آموز و دانشجو و ديگر طبقات مردم در محوطه دانشگاه تهران گرد
آمده و عده اي سرگرم تماشاي نمايشگاه عكس بودند و گروهي به
سخنراني گوش مي كردند كه ناگهان يك كپسول گاز اشك آور در هوا
چرخيد و روي زمين دانشگاه فرود آمد. عده اي سراسيمه به سوي در
ورودي دانشگاه دويدند
ولي در همين موقع صداي تيراندازي بلند شد.
سربازان از پشت ميله هاي دانشگاه به سوي مردم شليك كردند. هنوز
فريادهاي « نترسيد تيراندازي هوايي است » بلند بود كه دانشجويي به
زمين غلتيد
از اين لحظه به بعد دانشگاه و خيابان هاي اطراف آن مبدل
به صحنه جنگ و گريز شد. دانشجويان و دانش آموزان قصد داشتند آن
روز به سوي منزل مرحوم آيت الله طالقاني راه پيمايي كنند. درست
هنگامي كه عزم خروج از دانشگاه كردند با تيراندازي نيروها مواجه
شدند و به دنبال آن دانشگاه صحنه برخوردهاي خونين شد. مجروحان
توسط دانشجويان به بيمارستان منتقل شدند » .
در همان ساعات اوليه نيروهاي ضربت وارد دانشگاه شدند و
دانشجويان و دانش آموزان براي مقابله با اين حمله آتش افروختند و به
دنبال آن ماموران پس از چند متر پيشروي در دانشگاه آنجا را ترك كردند.
با شدت گرفتن تظاهرات
ماموران حكومت نظامي خيابان هاي
اطراف دانشگاه و قسمتي از خيابان انقلاب را بستند و دانشجويان و
دانش آموزان در خيابانهاي اطراف پراكنده شدند. تظاهر كنندگان در چند
نقطه خيابانهاي جمهوري اسلامي و ولي عصر(عج ) و خيابان هاي
منشعب از آن آتش افروختند و با دادن شعار الله اكبر و لا اله الا الله خود
را از حملات ددمنشانه ماموران نجات مي دادند.
ساعت دو بعداز ظهر مجددا " سربازان حكومت نظامي بر روي
دانشجويان و دانش آموزان كه در داخل دانشگاه بودند
تيراندازي كردند
كه در همان لحظات اول عده اي از دانشجويان به زمين افتادند و در خون
غلتيدند. دانشجويان و دانش آموزان با پلاكاردهايي كه در آن شمار كشته
شدگان دانشگاه را نوشته بودند با دادن شعار الله اكبر خميني رهبر به راه
پيمايي پرداختند. جنگ و گريز ماموران نظامي با دانشجويان و دانش
آموزان تا پاسي از شب ادامه داشت » ...
امام خميني (ره ) در پيامي كه به همين مناسبت از پاريس براي امت
قهرمان ايران فرستادند
فرمودند : « عزيزان من صبور باشيد كه پيروزي
نهايي نزديك است و خدا با صابران است . ايران امروز جايگاه آزادگان
است ... من از اين راه دور چشم اميد به شما دوخته ام ... صداي
آزاديخواهي و استقلال طلبي شما را به گوش جهانيان مي رسانم » .
از آن تاريخ به بعد
سيزدهم آبان ماه با عنوان روز دانش آموز
به
عنوان حماسه خونين لاله هاي انقلاب در جريان نهضت اسلامي گرامي
داشته مي شود.
شكوه سيزدهم آبان را پاس مي داريم زيرا مردانگي و فتوت ايثار و از
خود گذشتگي و دشمن ستيزي با سران كفر را مقدس مي دانيم . ياد همه
شهيدان اين روزهاي بزرگ گرامي باد و خاطره سيزده آبان هميشه در
جانها جاودان باد
سيزدهم آبان روزي است كه جوانه هاي سبز ايمان روييد و دانش
آموزان مسلمان به نشانه اعتراض به حكومت
در دانشگاه تهران اجتماع
كردند و تاريخ
شاهد خون به ناحق ريخته آنان شد. دانش آموزان انقلابي
برخاستند تا نورگوهر دانش و دانش آموزي را در آيينه حماسه ودليري
بتابانند و غبار خودباختگي را از سيماي مدرسه بروبند. آنان برخاستند
تا انقلاب ننشيند و فرياد كردند تا جهان
پيام انقلاب را بشنود
اينك ما مانده ايم با خاطرات آن روزها و مي دانيم كه امروز اگر به سايه
راحت نشسته ايم
مديون استقامت شهيداني هستيم كه در آشوب
ظلمت چيره
به مصاف شب رفتند تا ايمان خفته انسان را به سامان
صبح برسانند
ياد همه شهيدان دانش آموز
گرامي و خاطره سيزدهم آبان در جانها
جاودانه باد!
| |