در مسير خودكفايي با نفي مصرف زدگي
تاملي در ديدگاه امام خميني درباره خطرات مصرفي شدن جامعه و ضرورت تلاش مستمر براي دست يابي به
خودكفايي
اصلاح الگوي مصرف جامعه به برنامه ريزي
اشتراك مساعي
هماهنگي و حركت هدفمند نيازمند است . اگر اين
شاخص ها از فضاي ذهن و فكر به حيطه عمل در آينده مي توان اميدوار بود كه مصرف صحيح در همه چيز به نحو
مطلوب و شايسته چهره ظاهر كند و جامعه و كشور را از رنج اسراف و آفات و زيان هاي آن مصون دارد.
اصلاح الگوي مصرف در سطح كلان به « خودكفايي » منتهي مي شود و كشور را بر بلنداي قلل اقتدار و عزت و
استقلال اقتصادي مي نشاند.
ترديدي وجود ندارد كه جامعه و كشور مصرف زده و فاقد هرگونه فكر و عمل براي نيل به خودكفايي
همواره در
« وابستگي » به سر خواهد برد و روي بي نيازي را نخواهد ديد و چشمش به دست بيگانگان است تا نيازهاي روزمره او را
تامين نمايند.
بديهي است خودكفايي « جامعه » با اصلاح الگوي مصرف نه امري يكباره است كه سريع ظهور نمايد
و نه هدفي
است كه بدون حضور هر « فرد » و تلاش و حركت او امكان پذير مي باشد.
به ديگر سخن
اصلاح الگوي مصرف
به تدبير و زمان نياز دارد و سريع و شتاب آلود نمي توان به آن دست يافت .
همچنين تمام افراد جامعه بايد در اين حركت حاضر و فعال باشند
زيرا جامعه از مجموعه افراد به وجود مي آيد و
چنانچه هر كس و در هر موقعيت و شغل ـ و حتي افراد درون خانه ها ـ به مصرف صحيح روي آورند
از مجموعه به هم
پيوسته افراد
جامعه تشكيل مي شود و الگوي صحيح مصرف به وجود خواهد آمد.
در نقطه مقابل خودكفايي و استقلال اقتصادي
وابستگي و طفيلي گري قرار دارد كه به هيچ وجه شايسته جامعه و
كشور اسلامي نمي باشد. زيرا وابستگي در تامين نيازهاي روزمره از جمله مواد غذايي
همواره اهرمي در دست
قدرت هاي استكباري به منظور مهيا ساختن زمينه هاي استعمار سياسي بوده است و كم بوده اند سرزمين هايي كه در عين
نيازمندي به قدرت ها و وابستگي اقتصادي به آنها
در برابر استعمار سياسي مقاومت كرده و استقلال كشور خود را
صيانت نموده اند.
ترديدي وجود ندارد كه وابستگي اقتصادي آرام آرام و به مرور به وجود مي آيد و از عوامل مهم و به وجود آورنده آن
مصرف ناصحيح و فقدان يك الگوي جامع و سالم در بهره وري از امكانات و نعمت ها مي باشد.
اگر جوامع تحت سلطه قدرت ها و يا كشورهاي به استقلال رسيده و به مرور ذوب شده در نظام هاي استكباري و
تبدل يافته به طفيلي گري و وابستگي شديد اقتصادي و پس از آن وابستگي سياسي
از ابتدا از ضايع كردن نعمت ها و
امكانات خود اجتناب مي ورزيدند و به الگوي مصرف صحيح مي رسيدند
هرگز در دام فقر اقتصادي گرفتار نمي شدند كه
در پي آن مجبور به پذيرش سلطه سياسي كشورهاي استكباري شوند.
اين كلام عميق اميرمومنان (ع ) كه مي فرمايد : « سبب الفقر الاسراف .... » : « علت اصلي فقر اسراف و ضايع كردن
نعمت هاست » (1 ) به وضوح نشان مي دهد كه اگر ملت ها از نعمت ها به نحو صحيح استفاده نكنند
فقر اقتصادي توليد
مي شود و اين مقدمه اي است براي دست نياز به سوي قدرت هاي استعماري دراز كردن .
و نيز اين سخن ژرف حضرت علي (ع ) كه مي فرمايد : « لا غني مع الاسراف » : « با اسراف كاري ها
توانگري و قدرت
اقتصادي به وجود نمي آيد . » (2 )
همه ملت ها و دولت ها را به بيداري و بينش فرامي خواند كه حركت هاي مبتني بر
تجمل گرايي
اشرافي گري
ميهماني هاي پر خرج و كلان و مصارف زايد ديگر كه از مصاديق بارز اسراف مي باشند نه تنها
دليلي بر توانايي و قدرت اقتصادي نيست
كه موجب فقر كشور و وابستگي به بيگانگان مي گردد
و به دنبال اين
وابستگي است كه دولت ها و ملت هاي گرفتار در دام هاي گوناگون قدرت هاي سيطره جوي جهاني
به اجبار بازار مصرف
كالاهاي آنها مي شوند و آنچه باقي مي ماند
سلطه پذيري و مصرفي شدن و از بين رفتن خودباوري و در پي آن ناتواني در
مسير نيل به خودكفايي و توسعه است .
حضرت امام خميني
هم در جايگاه رفيع يك اسلام شناس جامع نگر
و هم در مسئوليت يك مصلح و رهبر بيدار و
سياستمدار هوشيار و آگاه به سياست جهاني و استراتژي و تاكتيك هاي حاكم بر نظام هاي حكومتي دنياي استعمار
به
موضوع « مصرف » و نقش آن در رشد و پيشرفت جوامع و كشورها
و نيز نقشه هاي دشمنان بشريت براي تخريب الگوي
صحيح مصرف در ميان ملت ها و دولت ها
ديدگاه هاي روشن و راهگشايي دارند كه بايد به تبيين و تشريح
درآيند.
عقب ماندگي و مصرف زدگي
امام خميني
انحراف ملت ها و دولت ها از الگوي صحيح مصرف را ناشي از تحركات مخرب و نقشه هاي ضد انساني
قدرت هاي بيگانه مي دانند كه با ترفندهاي خود شرايط خاصي را به وجود مي آورند كه در نهايت موجب حفظ مطامع و
گسترش منافع ضد انساني آنها خواهد شد.
امام خميني اعلام مي كنند : قدرت هاي استكباري
ملت هاي ستمديده زير سلطه را در همه چيز عقب نگه داشته و
كشورهايي « مصرفي » بار آورده اند
و به قدري ما را از پيشرفت هاي خود و قدرت هاي شيطانيشان ترسانده اند كه جرات
دست زدن به هيچ ابتكاري نداريم
و همه چيز خود را تسليم آنان كرده و سرنوشت خود و كشورهاي خود را به دست آنان
سپرده و چشم و گوش بسته مطيع فرمان هستيم . (3 )
امام خميني با درايت و روشن بيني هر چه تمامتر
در اين رهنمود
به سه موضوع مهم اشاره
مي نمايند.
موضوع اول اين است كه قدرت هاي استكباري ابتدا به « عقب مانده » نگاه داشتن كشورهاي جهان سوم مي پردازند.
اين حيله و نقشه استعماري سابقه اي طولاني در تاريخ سياسي جهان دارد و جاي پاي آن را در كشورهاي زير سلطه
مي توان مشاهده نمود.
در تاريخ بشريت نمي توان سراغ گرفت مصاديق و نمونه هايي را كه قدرت هاي استعماري براي سرزمين ها و ملل
جهان سوم از جمله سرزمين هاي اسلامي دلسوزي نموده و در صدد رفع تنگناها و موانع و مهيا نمودن زمينه هاي رشد و
پيشرفت آنها در ابعاد سياسي
اقتصادي
فرهنگي و نظامي باشند.
موضوع دوم
« مصرفي » كردن دولت ها و ملت هاست . بديهي است عقب مانده كردن كشورها
تمهيد و مقدمه اي
براي مصرفي كردن آنهاست . زيرا وقتي دولت ها و ملت ها در ابعاد مختلف توسعه
به هيچ رشد و پيشرفتي نائل نيامدند
و در همه چيز در ركود و سكون باقي ماندند
چاره اي جز گشودن دست نياز به سوي كشورهاي سلطه جو ندارند و از
همين جاست كه كالاهاي متعدد به وفور و پي در پي به ممالك توسعه نايافته و عقب مانده سرازير مي شوند و جامعه و
كشور به طور كامل مصرف زده و وابسته به بيگانگان مي گردد.
موضوع سوم
القائات استعماري است كه توسط عوامل و ايادي قدرت هاي سلطه جو در فرهنگ عمومي جامعه راه
پيدا مي كند و دولت و ملت را در احساس ضعف و ناتواني فرو مي برد و به گونه اي به هراس و ترس مي افكند كه قدرت
هر ابتكاري در اقتصاد و صنعت از آنان سلب مي شود و به اين ترتيب سرنوشت خويش را به دست بيگانگان مي سپرند و
خود در تسليم و اطاعت كامل درمي آيند.
وابستگي و خودكفايي
مصرفي شدن جوامع و كشورها با نقشه هاي شوم و ضد انساني قدرت هاي استكباري
آفت و خطر بزرگ « وابستگي »
را به صورت سرنوشت محتوم كشورهاي عقب مانده و توسعه نايافته رقم مي زند و آنان را از حركت و تلاش براي
دست يابي به « خودكفايي » بازمي دارد.
القائات استعماري در پي تثبيت عقب ماندگي و خودداري از حركت در مسير ارتقاي فكري و پيشرفت اقتصادي و
ادامه حيات تحت نظارت و سيطره قدرت هاي جهاني مي باشد و به تعبير امام خميني آنان « با القاي تفكرات و تحقيقات
خودساخته
به توده هاي محروم باورانده اند كه بايد تحت نفوذ ما زندگي كرده والا راهي براي ادامه حيات پابرهنه ها جز
تن دادن به فقر باقي نمانده است . » (4 )
اين القائات براي دولتمردان و زمامداران متزلزل جهان سوم و ملت هاي تابع آنان كاربرد دارد و تداوم دهنده راه سلطه
قدرت هاي استعماري مي باشد
لكن براي حضرت امام خميني كه مصلح و انقلابگر و رهبر حركت مقدسي است كه در
طول حركت پيامبر اسلام و ائمه اطهار(ع ) قرار دارد
پشيزي ارزش و اعتبار ندارد
كه او با خروش سهمگين خود اركان
سيطره قدرت ها و چارچوب ها و داربست هاي حكومت كافران را لرزاند و طبيعي است كه نه تنها اين القائات را
برنمي تابد
كه با نفي وابستگي
در مسير خودكفايي ملت و دولت حركت مي نمايد.
در نگاه حضرت امام خميني پيروزي انقلاب اسلامي ايران نقطه آغاز تلاش و فعاليت براي رهايي از مصرف زدگي
ناشي از سياست هاي رژيم ستمشاهي بود كه نظريه پردازان غربي آن در صدد پيمودن آخرين گام ها براي نابودي و انهدام
كامل استقلال و هويت مردم مسلمان و وابسته و مصرفي كردن آن به طور مطلق بودند.
به سخنان امام خميني بنگريد و بينديشيد كه اين پيشواي بصير و همه سو نگر
چند ماه پس از پيروزي انقلاب
چگونه به مذمت وابستگي اقتصادي و ترغيب و تشويق به حركت در مسير نيل به خودكفايي در توليد مواد غذايي مورد
نياز و رهايي از وابستگي و مصرف زدگي مي پردازد :
« يك كشوري كه الان مال خودتان شده است
آن كشور به دست خودتان اداره بشود.... يكي از اموري كه براي ما الان
لازم است
اين « زراعت » است .... اين زراعت را كوشش كنند كه به طور شايسته انجام دهند. ما اگر چنانچه زراعت
خودمان
كشاورزي خودمان
نتواند كفاف براي خودمان باشد
و دستمان دراز باشد پيش آمريكا و امثال آمريكا براي
ارزاقمان
خوب ما وابسته خواهيم بود
نمي توانيم كاري انجام دهيم
آن وقت در جهات سياسي هم بايد وابسته بشويم ...
كشاورزي ـ كه يكي از امور مهمه مملكت ماست و ما بايد صادر كنيم محصولات خودمان را به خارج ـ اين طور نباشد
كه ما باز هم گرفتار باشيم
و دستمان پيش خارجي ها دراز باشد براي اين كه نان به ما بدهيد! اين براي يك مملكتي اولا
يك مملكت اسلامي
عار است كه دستش را دراز كند طرف آمريكا كه شما نان ما را بدهيد
حالا بفروشيد به ما! اين يك
عاري است براي ما. ما بايد خودكفا بشويم در همه چيز... چرا بايد ايران محتاج باشد به غير اين ها اين كار را كردند
به
اسم « اصلاحات ارضي » به كلي كشاورزي را از بين بردند و مملكت را به تباهي كشيدند . » (5 )
حضرت امام خميني در اين رهنمودها وابستگي و مصرف زدگي را براي جامعه و كشوري كه از بندهاي اسارت
استعمار خارجي و استبداد داخلي رسته است
ننگ و عامل ذلت و خواري مي دانند و در نقطه مقابل
آغاز حركت براي
نيل به خودكفايي را يك ارزش و مايه عزت جامعه اسلامي معرفي مي كنند. نگاه امام خميني به خودكفايي و وابستگي
مبنايي و ريشه گرفته از فرهنگ جامع و زندگي ساز اسلامي مي باشد
همان فرهنگي كه عزت و سرافرازي را از
مشخصه هاي اصلي اهل ايمان مي شمرد(6 ) و بيزاري جستن از ذلت و حقارت را از بزرگترين فضايل مي داند(7 ) و به
جامعه مسلمانان تفهيم مي كند كه اگر بخواهيد از بردگي و اسارت رهايي يابيد و به آزادگي برسيد
بايد سختي هاي اين راه
را كه طبيعي و اجتناب ناپذير است بپذيريد تا در پرتو رنج تلاش در مسير نفي وابستگي و مصرف زدگي
به گنج
خودكفايي و استقلال اقتصادي نائل آئيد . (8 )
افق ديد امام خميني در موضوع خودكفايي
بسيار وسيع است
به گونه اي كه معتقدند بايد به گونه اي در نفي
مصرف زدگي و نيل به خودكفاي بكوشيم كه علاوه بر بي نيازي از قدرتهاي استكباري
به صدور محصولات خويش به
خارج توفيق حاصل كنيم .
اين آرزو اگر چه دست يافتني است و در مواردي نيز ـ همچون خودكفايي در خريد گندم از خارج ـ محقق گرديده
است
لكن نياز به زمان دارد و با پشتوانه طرح و برنامه و كار و تلاش
قابل تحقق مي باشد و قبل از همه بايد الگوي
مصرف جامعه اصلاح شود.
امام خميني به واقعيت تلخ اصلاحات راضي در رژيم ستمشاهي اشاره مي كنند كه چگونه كشاورزي ايران را نابود
كرد و كشور را به تباهي كشاند.
براي نسل جوان امروز ما رويكرد تاريخي به اين واقعه بسيار ضروري مي باشد و بايد اين رخداد را در مسير كسب
بينش هاي لازم نسبت به ماهيت رژيم پهلوي به مطالعه و بررسي گذارند.
در اين رويكرد تاريخي مشخص خواهد شد كه طرح اصلاحات ارضي يك طرح آمريكايي براي از بين بردن
كشاورزي و تبديل ايران به بازار مصرف كالاهاي آمريكايي بود و اين طرح به مرور و در مراحل مختلف
مردم ايران را به
دام هاي پيدا و پنهان مصرف زدگي ـ آن هم از نوع غربي و آمريكايي ـ گرفتار ساخت و اين روند تا امروز تداوم داشته
است و آنچه تحت عنوان ضرورت اصلاح الگوي مصرف مطرح مي باشد
يافتن راهكارهاي رفع همان مشكلات و
موانع است كه جامعه ما را هم اينك نيز به بيراهه مي برد و همچنان در دام اقتصاد و مصرف غربي و آمريكايي اسير
مي كند.
واقعه از اين قرار بود كه « جان . اف . كندي » رئيس جمهور وقت آمريكا در پيام خويش به كنگره آمريكا (1961 ميلادي
1340 هجري شمسي ) به صراحت اعلام نمود كه تنها پيمان هاي نظامي و ايجاد پايگاه در كشورهاي كم توسعه براي
مقابله با مخالفان موثر نمي باشد
بلكه بايدبه اصلاحات اقتصادي و اجتماعي متوسل شويم تا به اين وسيله كشورهاي
مزبور به ويژه آنان را كه تبديل به ميدان مبارزه عليه ما شده اند در دست داشته باشيم . ما با اين كار مي توانيم در اين جوامع
اميد به وجود آوريم و از اين طريق به اهدافمان برسيم . (9 )
ايران يكي از كشورهاي مورد نظر و طمع آمريكا بود و به همين منظور مقدمات اجراي طرح آمريكا آماده گرديد. شاه
به عنوان حلقه اي از زنجيره توطئه هاي مرموز آمريكائيان
با برنامه اي از قبل تنظيم شده به آمريكا رفت و با جان اف
كندي ديدار نمود و پس از گرفتن دستورات لازم به ايران بازگشت .
مطبوعات ايران در 26 فروردين 1341 اعلام كردند :
« شاهنشاه اطمينان يافتند كه آمريكا پشتيباني سياسي و نظامي خود را از ايران ادامه خواهد داد. دستگاه دولتي
آمريكا نيز به نوبه خود اطمينان يافت كه شاهنشاه يك متحد استوار است كه تصميم قاطع به اصلاحات اقتصادي و
اجتماعي دارند . » (10 )
اصلاحات اقتصادي و اجتماعي مورد نظر آمريكا تحت عنوان « اصلاحات ارضي » و با شعارهاي « الغاي رژيم ارباب ـ
رعيتي »
« تقسيم اراضي » و به همراه امور اجتماعي و اصلاحات مربوط به آن و تحت عنوان « انقلاب سفيد » توسط
محمد رضا شاه به اجرا درآمد.
در بخش اقتصادي و امور كشاورزي
اين طرح آمريكا عملا كشاورزي ايران را نابود كرد و طبق نقشه قبلي
كشور ما به
بازار مصرف آمريكائيان تبديل گشت و گندم و ساير غلات و حبوبات از آمريكا وارد شد!
در بخش اجتماعي
آزادي هاي غربي و آمريكايي و مصرف كالاهاي تجملي و تزئيني و پوشاك و وسايل آرايش
بازار ايران را به محاصره درآورد
و اين گونه بود كه در دوران سلطنت محمد رضا
به روش استعمار نو ـ كه ديكته شده
جان .اف .كندي بودـ علاوه بر مسدود شدن راه هاي رشد و پيشرفت و توسعه
الگوي مصرف مردم ايران كاملا غربي و
آمريكايي شد.
به دليل خزنده و نامرئي بودن استعمار نو
آفات و آسيب هاي ناشي از آن در فرهنگ و اقتصاد
مستمر است و از
همين روست كه شرايط تلخ و آسيب زاي امروز در « مصرف »
ارمغان غرب و آمريكا و از پي آمدهاي شوم حكومت
دست نشانده پهلوي مي باشد و راه رفع آنها تا امروز كه سه دهه از عمر انقلاب و نظام اسلامي مي گذرد
صاف و هموار
نگرديده است ! به ويژه آن كه جريان هاي فكري و فرهنگي و اقتصادي سرچشمه يافته از مكاتب فكري و فلسفي غرب
امروز ـ و بيش از ديروز ـ در حال تحرك و فعاليت هاي پيدا و پنهان مي باشند و شگفت انگيز اين كه جاي پاي اين
جريان ها و عناصر نفوذي آنها را در تشكيلات نظام و مراكز فرهنگي و هنري و رسانه اي و از جمله برخي از نشريات و
روزنامه هاي داخلي
مي توان مشاهده نمود
و بسي جاي تاسف است كه بعضي از نيروهاي خودي
به سهولت خود را به
تغافل مي زنند و ديده ها را نديده مي پندارند!
با اين وصف
راه ما دراز و سخت و طولاني است و تنها كساني تا آخر با ما هستند و در ميادين مبارزه عليه استعمار
در جلوه هاي فرهنگي و اقتصادي و سياسي آن شانه خالي نمي كنند و پرچم پرافتخار اسلام ناب محمدي (ص ) را كه امام
خميني به دست آنان سپرد در اهتزاز نگه مي دارند و با اسلام شاهنشاهي و اسلام غربي و آمريكايي به شدت مي ستيزند
كه از پشتوانه هاي مستحكم معرفتي برخوردار مي باشند و به شناخت هاي جامع و كامل از دين مبين حق نائل
آمده اند.
پاورقي :
ــــــــــــــــــــــــ
1 ـ غررالحكم
تنظيم موضوعي
ج 1
ص 521
2 ـ همان منبع
ص 522
3 ـ وصيت نامه الهي ـ سياسي امام خميني
موسسه تنظيم و نشر آثار امام
ص 37
4 ـ صحيفه امام
موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني
ج 20
ص 339
5 ـ همان منبع
ج 10
ص 366
6 ـ قرآن كريم
سوره منافقون (63 )
آيه 8
7 ـ غررالحكم
ج 1
ص 431
8 ـ همان منبع
ص 229
9 ـ رجوع شود به كتاب نهضت امام خميني
تاليف سيد حميد روحاني
بخش مربوط به انقلاب سفيد و اصلاحات
ارضي و موضع گيريهاي حضرت امام خميني
ص 260 ـ 139
10 ـ زندگينامه سياسي امام خميني
محمد حسن رجبي
ص 183
اگر شاخص هاي برنامه ريزي
اشتراك مساعي
هماهنگي و حركت هدفمند براي اصلاح الگوي مصرف از فضاي ذهن
و فكر به حيطه عمل درآيند
مي توان اميدواربود كه مصرف صحيح در همه چيز به نحو مطلوب و شايسته چهره ظاهر
كند و جامعه و كشور را از اسراف و آفات و زيان هاي آن مصون دارد
اگر جوامع تحت سلطه قدرت ها و يا كشورهاي به استقلال رسيده و به مرور ذوب شده در نظام هاي استكباري و تبدل
يافته به طفيلي گري و وابستگي شديد اقتصادي و پس از آن وابستگي سياسي
از ابتدا از ضايع كردن نعمت ها و امكانات
خود اجتناب مي ورزيدند و به الگوي مصرف صحيح مي رسيدند
هرگز در دام فقر اقتصادي گرفتار نمي شدند كه در پي آن
مجبور به پذيرش سلطه سياسي كشورهاي استعماري شوند
نگاه امام خميني به « وابستگي » و « خودكفايي » مبنايي و ريشه گرفته از فرهنگ زندگي ساز اسلامي مي باشد
همان
فرهنگي كه عزت و سرافرازي را از مشخصه هاي اهل ايمان مي شمرد و بيزاري جستن از ذلت و حقارت را از بزرگ ترين
فضايل مي داند و به جامعه مسلمانان تفهيم مي كند كه گنج خودكفايي و استقلال اقتصادي در پرتو رنج تلاش در مسير
نفي وابستگي و مصرف زدگي به دست مي آيد
با رويكرد تاريخي نسل امروز ما به رخدادهاي تاريخ معاصر ايران مشخص خواهد شد كه « اصلاحات ارضي » رژيم
شاه طرح آمريكا براي از بين بردن كشاورزي و تبديل ايران به بازار مصرف كالاهاي آمريكايي بود و اين طرح كه با ديدار
محمدرضا پهلوي و جان .اف . كندي رئيس جمهور وقت آمريكا كليد خورد
به مرور مردم ايران را به دام هاي پيدا و پنهان
مصرف زدگي از نوع غربي و آمريكايي گرفتار ساخت و اين روند تا امروز تداوم داشته و جامعه ما را هم اينك نيز به
بيراهه مي برد
