گفت وگو با امير بختياري از فرماندهان ارتش جمهوري اسلامي ايران در عمليات فتح خرمشهر
اشاره
امير بختياري در عمليات بيت المقدس از اعضاي قرارگاه عملياتي و داراي نقش « سرفرماندهي عمليات » بوده است و از جزئيات طراحي و مسائل و مشكلات اجرايي اين عمليات به خوبي آگاه است . او با هيات معارف جنگ كه ميراث ارزشمند سپهبد شهيد صياد شيرازي مي باشد همكاري تنگاتنگي دارد و همه ساله تلاش مي كند در كنار دانشجويان دانشگاه هاي افسري ارتش جمهوري اسلامي ايران به مناطق عملياتي اعزام و تجربيات خود در دوران دفاع مقدس را به نسل جوان و پوياي ارتش انتقال دهد. سازمان حفظ آثار و نشر ارزش هاي دفاع مقدس ارتش جمهوري اسلامي ايران با امير بختياري گفت وگويي درباره عمليات فتح خرمشهر انجام داده كه در ذيل از نظر خوانندگان گرامي مي گذرانيم .

از اين كه دعوت ما را پذيرفتيد و در اين مصاحبه شركت كرديد از شما تشكر مي نماييم . شما به عنوان يكي از پيشكسوتان دوران دفاع مقدس چه عاملي را زمينه ساز عمليات بيت المقدس مي دانيد
يك استراتژي ملي مبني بر آزادسازي مناطق اشغالي
چه شد كه اين عمليات طراحي شد نحوه اجراي آن چه بود
از زماني كه شهيد صياد در سال 1360 به فرماندهي نزاجا منصوب شد طبق استراتژي جديد نيروهاي مسلح كه قرار شد ارتش و سپاه مشتركا عمليات انجام دهند و به قول شهيد صياد كه آنرا يك تركيب مقدس نام نهاده بود آزادسازي خرمشهر در دستور كار نيروهاي مسلح قرار گرفت .
عمليات بيت المقدس نسبت به عملياتهاي ديگر چه ويژگي هايي داشت
.1 نخستين ويژگي اين عمليات مسائل تاكتيكي آن است . در محدوده تاكتيكي وسعت عملياتي بيت المقدس در جنگ تحميلي بي سابقه است . نزديك 6000 كيلومتر مربع صحنه عمليات داشت از نظر آزادسازي منطقه اشغال شده اين عمليات متربه اول را دارد . ما در هيچ عملياتي نداريم كه 5400 كيلومترمربع منطقه اشغال شده را آزاد كرده باشيم .
.2 ويژگي دوم آن مسائل راهبردي است .
.3 ويژگي ديگر اين عمليات حجم نيروهاي شركت كننده در آن است . مخصوصا در عمليات بيت المقدس اگر نگوييم كه حداقل بزرگترين مي توان گفت بيشترين حجم نيرو در آن شركت كرده است .
.4 از ديگر ويژگي هاي اين عمليات غرورآفرين مدت مداومت آن است بدين معنا كه اين عمليات از دهم ارديبهشت شروع تا چهارم خردادماه ادامه داشته است .
.5 يكي ديگر از ويژگي هاي اين عمليات عبور تعداد زيادي از نيروها از رودخانه است .
براي اولين بار يك عمليات آبي خاكي اجرا شده است . البته ما اين كار را قبلا نيز انجام داده بوديم . مثلا در عمليات نصر در سال اول جنگ تحميلي ما پل زده بوديم اما اينكه اين تعداد پل بزنيم و اين حجم نيرو را عبور بدهيم براي اولين بار اتفاق افتاد.
.6 ويژگي ديگر مدت آن است . بدين معنا كه طرح ريزي و آمادگي در اين عمليات در يك مدت كوتاه انجام شد . يعني زمان اين مراحل يك ماه طول كشيد. ما تقريبا چنين عملياتي را در اين مدت كوتاه كه با طرح ريزي و آمادگي انجام شود نداشته ايم . فاصله بين عملياتهاي ما معمولا دو سه شش ماه يا حتي يك سال بوده است . براي عمليات ثامن الائمه شش ماه طول كشيده تا آماده شود. طراحي عمليات طريق القدس سه ماه و طراحي عمليات فتح المبين شش ماه طول كشيده در حالي كه اين عمليات يك ماه طول كشيد.
در اين عمليات تلفاتي هم داشتيم
من دقيقا نميدانم آمار تلفات انساني ما چقدر است ولي مي توانم بگويم كه هم به نسبت وسعت عمليات هم به نسبت حجم نيروهاي شركت كننده تلفات سنگيني نداشتيم . چون ما دشمن را به خوبي غافلگير كرديم .
به نظر حضرتعالي ما با توجه به نيروهاي شركت كننده از يك سو و با اين وسعت كه انجام شد نمي توانستيم از اين موفقيت استفاده كرده و آن را ادامه بدهيم كه يك تهديد جدي براي دشمن پديد آوريم
باتوجه به سرعت و تازه نفس بودن نيروها با تقويت هايي كه از جانب حاميان عراق از آنها صورت گرفت در واقع استفاده از موفقيت اين عمليات رفتن به سمت خرمشهر بود . اما براي استفاده بيشتر ما احتياج به تجديدقوا و نيرو داشتيم چون با آن مداومت 26 روزه نيروهاي ما فرسوده شده بودند. توان ادامه موفقيت نبود. در واقع لغت آمادگي را به كار بگيريم . به لحاظ تاكتيكي نياز به تجديد قوا داشتيم ... تقريبا نيروي احتياط كافي نداشتيم . تيپ 2 لشكر زرهي 92 احتياط قرارگاه بود البته هميشه اين اميدواري بود كه نيروهاي بسيجي توسط هوابرد به منطقه اعزام شوند. ببينيد خود نيروهاي احتياط از لغت احتياط بدشان مي آمد. فكر مي كنند كه احتياط يعني يك آدم بيكار اگر خود شما عضو گروه احتياط بوديد به شما برمي خورد كه بگويند شما احتياط هستيد. اين را نبايد از نظر دور داشت كه شهيد صياد شيرازي احتياط و نقش آن در پيروزي را خيلي خوب مي شناخت . وقتي بايد اين حجم نيرو را ببري پاي كار. يعني چيزي كه بخواهد براي بعد نگه دارد وجود نداشت .
امير بختياري به نظر شما سوالات اساسي پيرامون جنگ چيست
ما سه سئوال اساسي از اين جنگ داريم .
چرا جنگ شروع شد
2 ـ چرا جنگ استمرار پيدا كرد
3 ـ چرا آتش بس را پذيرفتيم
چرا بعد از فتح خرمشهر جنگ ادامه پيدا كرد
تصور من بر اين است كه شوراي عالي دفاع به اين نتيجه رسيده بود كه اگر قرار باشد مذاكره شود ايران در مذاكرات خودش با طرف عراقي بايد امتيازاتي داشته باشد. با وضع قبلي آنان آماده دادن امتياز به ما نبودند. بايد شرايط تغيير مي كرد. بنابراين بهتر است كه يك منطقه از عراق گرفته بشود تا اگر سر ميز مذاكره نشستيم برگ برنده داشته باشيم .
ادامه جنگ به اين دليل بود.
بعد از اينكه قسمتي از ماشين جنگي عراق شكست خورد بعضا صحبت هايي مطرح شد كه دولت هاي عربي پيشنهاد كردند كه خسارات ايران را بدهند تا جنگ خاتمه پيدا كند; شما اين را تاييد مي كنيد
من به عنوان يك عضو از قرارگاه عملياتي طبيعتا نمي توانستم در كوران چنين جرياني قرار بگيرم ولي اين را مي توانم بگويم كه مقامات بلندپايه جمهوري اسلامي ايران چون مقام معظم رهبري و آقاي هاشمي رفسنجاني آنرا تكذيب كرده اند.
اهداف استراتژيكي و تاكتيكي اين عمليات چه بود چه ميزان از اين اهداف در اين عمليات تامين شدند اهداف تاكتيكي ما مي شد گفت كه تامين شد
آزادسازي مناطق اشغالي حتي آزادسازي خرمشهر يك هدف استراتژيك است . چون در واقع روياي صدام حسين كه همانا تسلط بر كرانه شمالي رود اروند بود را نقش بر آب كرديم زيرا آنها مي خواستند با اين كار حاكميت ايران را خدشه دار كنند. ما با گرفتن خرمشهر دوباره روياي صدام حسين را مبني بر تسلط بر اين شهر كه مي گفت محمره است نقش بر آب كرديم . او ادعا داشت كه خرمشهر يك شهر عربي است كه ايران به زور از عراق گرفته و جداكرده . اين روياي او هم نقش بر آب شد. از همه مهمتر دستاورد استراتژيك اين عمليات اين است كه من اگر بخواهم بگويم « تثبيت قدرت نظامي جمهوري اسلامي ايران بود. اين دستاورد كمي نيست . چون فكر ميكردند كه با قدرت نظامي مي شود نظام مقدس ما را براندازي كرد. در واقع فتح خرمشهر و ادامه اين عمليات در خارج از مرز ايران نه تنها اين عمل را خنثي كرد بلكه متجاوز را در داخل خاك خودش به دفاع واداشت . پس اين بزرگترين دستاورد اين عمليات بود. تا اين لحظه فكر مي كردند كه مي شود با قدرت نظامي نظام الهي ما را از بين ببرند و اين عمليات اين ايده را تضعيف كرد.
دلايل پيروزي رزمندگان در اين عمليات چه بود
1 ـ طرح ريزي دقيق و خوب
2 ـ وفاق بسيار خوب و عالي بين نيروهاي ارتش و سپاه كه من اين را در قالب عزم ملي ارزيابي مي كنم اراده ملي بر اين بود كه خرمشهر بايد آزاد شود.
3 ـ تلاش براي استفاده از حداكثر امكانات مقدور و موجود
4 ـ خستگي ناپذيري رزمندگان
5 ـ ميل بيرون راندن از اراضي اشغال شده
6 ـ فرماندهي خوب فرماندهان در تمامي سطوح (به عبارتي ديگر فرماندهي در همه جا)
حرفهاي ناگفته در اين عمليات
الحمدلله ما هيچ چيز نداريم كه پنهان كنيم . آمار و ارقام در اين عمليات روشن است . تعداد روزها; تعداد مجروحين تعداد شهدا و همه چيز روشن و صريح است . اين عمليات از افتخارات نيروهاي مسلح است .
دستاوردهاي سياسي اين عمليات
تثبيت اقتدار سياسي و نظامي جمهوري اسلامي ايران از همان لحظه آغاز عمليات قدرت نمايي جمهوري اسلامي ايران و توان نيروهاي مسلح آن آشكار شد.
آخرين توصيه به نسل جوان
ما و نسل ما عمر خود جواني شادابي هستي توان و قدرت خويش را در طبق اخلاص نهاده و با اطاعت از مقام معظم رهبري و با تكيه بر توانمندي دانش و قدرت نسل جوان هشت سال مقاومت كرديم . در برابر دشمن نظم انضباط و آموزش نيروهاي مسلح خود را به نمايش گذاشتيم . وحدت و يكدلي را نشان داديم . بركات حاصل از اين يكرنگي و صميميت را در قالب يك جمله و آن اين كه يك وجب از خاك خود را به دشمن واگذار نكرديم . خود را مديون ملت عزيز و فداكار و شهيدپروري مي دانيم كه قدردان فداكاريهاي نيروهاي مسلح خويش است . از نسل جوان انتظار مي رود با پاسداشت و نكوداشت دستاوردهاي اين دوران بر آن ببالند. خود را براي دفاع از اين دستاوردها آماده كنند. با حضور در صحنه دفاع از ارزش هاي انقلاب و حمايت از نيروهاي مسلح خود همچنان عرصه را همانند گذشته بر دشمنان تنگتر نمايند و بر گذشته خويش ببالند.
سازمان حفظ آثار و نشر ارزش هاي دفاع مقدس ارتش جمهوري اسلامي ايران
شهيد صياد شيرازي از حضور مشترك نيروهاي ارتش و سپاه در عمليات آزادسازي خرمشهر به عنوان يك « تركيب مقدس » ياد مي كرد
ما خود را مديون ملت عزيز و فداكار و شهيدپروري مي دانيم كه قدردان نيروهاي مسلح خويش هستند
از نسل جوان امروز انتظار مي رود كه با پاسداشت دستاوردهاي دوران دفاع مقدس در صحنه ها حضور داشته باشند و از ارزش هاي انقلاب و جنگ دفاع كنند

فتح خرمشهر به منزله بزرگترين پيروزي نظامي ـ سياسي جمهوري اسلامي در جنگ تلقي شده و در مقابل دشمن بعثي و حاميانش (آمريكا شوروي اروپا و كشورهاي مرتجع عرب ) نيز بزرگترين ضربه سياسي ـ نظامي را متحمل شدند . واحداطلاعات قرارگاه مركزي كربلا خسارات وارد به يگان هاي دشمن وميزان آن را به شرح زير اعلام كرد :
الف ) لشكرها
لشكرهاي 3 زرهي 11 و 15 پياده كه در محور خرمشهر استقرار داشتند به ميزان 80 % منهدم شدند .
لشكرهاي 5 مكانيزه و 6 زرهي كه در برابر قرارگاه قدس در محور شمالي عمليات استقرار داشتند با فرار و عقب نشيني به ميزان 2 % آسيب ديدند .
لشكرهاي 9 و 10 زرهي هر يك به ميزان 50 % لشكر 7 پياده 40 % و لشكر 12 زرهي به ميزان 20 % منهدم شدند .
در واقع كليه يگان هاي سازماني دشمن كه در تهاجم به خاك جمهوري اسلامي نقش داشته و طي عمليات هاي مختلف دچار صدمات قابل توجهي گرديده و مجددا بازسازي شده بودند در عمليات فتح خرمشهر براي چندمين بار در معرض تهاجم رزمندگان اسلام قرار گرفته و دچار صدمات و خسارات اساسي شدند.
ب ) تيپ هاي مستقل :
تيپ 10 زرهي به ميزان 40 % منهدم و تيپ هاي 31 32 و 33 نيروي مخصوص كه به هنگام تهاجم سراسري نقش اصلي را در اشغال خرمشهر داشتند ضربات سنگيني را متحمل شدند.
تيپ هاي 9 10 و 20 گارد مرزي و همچنين تيپ هاي 238 و 501 پياده 100 % منهدم شده و نيروهاي آنها همگي به اسارت درآمدند.
تيپ هاي 605 و 417 پياده به ميزان 100 % تيپ 109 پياده 60 % و تيپ هاي 601 602 416 419 پياده به ميزان 50 % منهدم شدند . همچنين گردان شناسايي حطين و گردان شناسايي حنين نيز به طور كامل متلاشي شدند.درمجموع طي چهار مرحله عمليات بيت المقدس 19000 تن از نيروهاي دشمن به اسارت درآمدند و بالغ بر 16000 نفر كشته و زخمي شدند . (سيري در جنگ ايران و عراق مركز مطالعات و تحقيقات جنگ ص 154 و 155 )

به مناسبت آزادي خرمشهر
شهر در تسخير دژخيمان دقيانوس بود
شهر زندان بود و در آن زندگي محبوس بود
عصر يخبندان دل هابود و در قاموس ها
عاشقي يك واژه مطرود و نامانوس بود
آسمان جولانگه جغدان شوم و نانجيب
ملك دريا سوگوار ظلم اختاپوس بود
بين بودن يانبودن فرق چنداني نبود
سهم ما از آن همه بودن فقط افسوس بود
ناگهان مردان خاكي پوش از راه آمدند
در نگاه سبزشان دلدادگي ملموس بود
روح مرداب از طنين گامشان آشفته شد
در صداشان موج موج خشم اقيانوس بود
آمدند و دسته دسته جغدها رانده شدند
كوچه كوچه شهر غرق چرخش فانوس بود
آسمان لبخند زد خورشيد گيسو باز كرد
باز نبض سبز رويش در زمين محسوس بود
باز هم فواره هاي شهر دست افشان شدند
شهر ديگر خالي از تشويش دقيانوس بود
رسول رحيمي از سرپل ذهاب