مجيد زندي
صداي مادري از اتاق معاونان مدرسه به گوش همه افرادي كه در راهرو منتظر دريافت كارنامه پايان سال فرزندشان بودند مي رسيد كه مي گفت من تاكنون 80 هزار تومان پول به مدرسه پرداخت كرده ام و حالا هم ندارم كه 20 هزار تومان باقي مانده را بپردازم و همزمان صداي معاون مدرسه هم به گوش مي رسيد كه مي گويد : تا 20 هزار تومان باقيمانده را ندهي كارنامه بچه ات را نمي دهيم ! چون روي آن ضربدر خورده است و من بايد پاسخگوي مدير و مسئولان مدرسه باشم . ما خرج مدرسه را از كجا درآوريم و... مادر همچنان اصرار به نداشتن پول مي كند و ادامه مي دهد : من از كجا بياورم تا بتوانم هم خرج بچه ها را بدهم و هم خرج مدرسه را بپردازم ! و تهديد دوباره معاون مدرسه كه مي گفت : اگر اين پول را ندهي ما هم نمي توانيم سال آينده نام فرزند شما را در اين مدرسه بنويسم چون مابراي بچه ها هزينه مي كنيم و شما هم بايد مشاركت كنيد و...
ديدن اين صحنه و شنيدن چنين واژه هايي اين سالها تقريبا براي همه اوليا تكراري شده است و ديگر از آن دوران خبري نيست كه بدون تهديد و قول و قرار وثبت شماره حساب براي پرداخت وجه دست كودكان نوجوانان و جوانان دانش آموز را بگيريم و نام او را در هر مدرسه اي كه بخواهيم بنويسيم . آن حرف ها مال زماني بود كه همه مدرسه ها تحت يك نام و يك قانون اداره مي شدند و همه با نام دولت گره خورده بودند.
اما اكنون مدارس دولتي مدارس غيرانتفاعي ـ بانام جديدغير دولتي ـ مدارس استثنايي مدارس استعدادهاي درخشان مدارس ماندگار مدارس هيات امنايي مدارس نمونه مردمي مدارس آموزشگاههاي آزاد مدارس فني و حرفه اي و كار و دانش مدارس وابسته به وزارتخانه ها مدارس عالي مدارس خارجي مدارس تطبيقي مدارس شاهد مدارس شبانه مدارس پيش دانشگاهي و... مدارس ديگري كه ما نمي شناسيم ولي هست كه در ظاهر براساس اصل سي قانون اساسي دولت موظف است وسايل آموزش و پرورش رايگان را براي همه ملت تا پايان دوره متوسطه فراهم سازد و وسايل تحصيلات عالي را تا سرحد كفايي به طور رايگان گسترش دهد. قانوني پايه اي و اساسي براي كشور ما كه سالهاست در حد سياهه اي در گوشه اي از دفتر قانون اساسي خاك مي خورد و از زمان آغاز به كار مدارس غيردولتي به سنگ « لق » نظام آموزش وپرورش ايران تبديل شده است .
البته بي انصافي است اگر بگوئيم اگر كسي پول نداشته باشد نبايد درس بخواند چون به هر حال كسي از درس خواندن در ظاهر باز نمي ماند. اما ناچار است به سراغ مدارسي برود كه از لحاظ كيفيت آموزشي درجه سه هستند و يا اگر با توسل به نامه نگاريهاي گوناگون و پشت در ايستادن هاي مختلف به طور استثنا نام دانش آموزي را در مدرسه دلخواه خودش بنويسند و يا افراد « خير عضو هيات امنا مدرسه هزينه دانش آموز را قبول كنند و او راهم بپذيرند » در غير اينصورت آنقدر تهديد هست و هست تا كسي نتواند از زير بار پرداخت هزينه هاي مدرسه كه اين سال به نام « مشاركت » معروف شده است خارج شود.
اين روزها سال تحصيلي 88 ـ87 با اعطاي كارنامه هاي خرداد ماه تقريبا به پايان رسيده و سال تحصيلي 89 ـ88 هم با آغاز ثبت نام در شرف آغاز است سال تحصيلي جديدي كه در آن باز هم دانش آموزاني نام خود را روي تابلوي اعلانات مدرسه خواهند ديد كه سهم مشاركت خود را به موقع و به طور كامل به مدرسه نپرداخته باشند يا در مواردي كارت ورود به جلسه امتحان به آنها داده نخواهد شد و يا سفارش تهديد مسئولان مدرسه به حدي خواهد رسيد كه دانش آموز با احساس حقارت از اوليا خود بخواهد تا براي اينكه آبرويش در مدرسه و پيش بقيه همكلاسي هايش نرود به مدرسه بيايند و سهم خود را حتي از نان شبش كه شده بزنند و به مدرسه بدهند!
به هر حال ثبت نام حدود 14 ميليون دانش آموز در كشور ما شروع شده و به صورت عام از هفته آينده فراگير شود اما آنچه كه تكراري شده است اينكه همه ساله وزارت آموزش و پرورش بخشنامه دستورالعمل تقريبا يكساني را براي مدارس تهيه و تنظيم و براي مديران مدارس ارسال مي كند و مديران مدارس هم كه قبلا براي خودگرداني مدارس به طور كامل توجيه شده بودند. برخي از موارد را رعايت مي كنند و ولي آنچه كه به نام دريافت نكردن پول مطرح شده را به هزار ويك دليل قبول نمي كنند و از سرناچاري به راه خود مي روند.
معاون مدرسه اي در اين زمينه كه چرا همه راههاي شما به دريافت پول ختم مي شود مي گويد : آقايان هم خوب مي دانند كه گرفتاريهاي ما چيست ولي چه مي توانند انجام دهند كه قانوني در كشور مدارس را رايگان كرده است ولي بر اساس مصوبه ابلاغي به دستگاههاي اجرايي پول برق مدارس به قيمت تمام شده محاسبه و منظور مي شود و ما تا تاريخ 10 تير فرصت داريم كه 2 ميليون و75 هزار تومان را فقط بابت برق مصرفي به شركت برق بپردازيم تازه مدرسه ما آنقدر هم بزرگ نيست كه به شبكه هاي كامپيوتري وصل باشد و سالن همايش داشته باشد.
وي مي گويد : اوليا دانش آموزان به اين مسايل توجه ندارند كه شركت برق هر روز ما را به قطع برق در صورت عدم پرداخت به موقع صورتحساب تهديد مي كند در حاليكه ما يك مدرسه كاملا دولتي به حساب مي آئيم و در ظاهر بايد دولت هزينه هاي آب برق گاز ما را بپردازد
وي مي افزايد : اگر من بخواهم شرايط سخت اداره مدرسه را در حالت گراني لوازم و تجهيزات و لوازم سرمايشي و گرمايشي محاسبه نمايم دل شماهم براي ما خواهد سوخت و به ما اين حق را مي دهيد كه چاره اي جز دريافت بخشي از هزينه هاي مدرسه از اوليا ندارم .
وي درباره شيوه خود براي جذب مشاركت هاي مردمي مي گويد : من باتك تك اوليايي كه براي ثبت نام فرزندشان به مدرسه مي آيند صحبت مي كنم و در همان ابتدا ميران كمك را مشخص و با شماره تلفن و نام دانش آموز در تقويم كاري ام مي نويسم كه به مرور اگر آنهااين سهم را پرداخت كرده اند مشكلي پيش نمي آيد در غيراينصورت يا با اوليا تماس مي گيريم يا پس از آن از طريق فرزندش وارد مي شويم .
وي كه قبض برق خود را براي چاپ در اختيارم مي گذارد مي گويد : براي پرداخت اين وجه به هر جايي كه ممكن بود زنگ زدم و درخواست كمك كردم تا بتوانيم هزينه درخواستي شركت برق را بپردازيم .
ولي يك دانش آموز دختر دبستاني نيز نمونه اي از تهديدهايي كه از سوي مدرسه بابت دريافت پول انجام مي شود را به من چنين مي گويد : فشار براي دريافت پول به اصطلاح كمك به مدرسه تا آخرين روزهاي سال تحصيل ادامه داشت زيرا دختر معصوم بنده هر روز اعلام مي كرد مدرسه مي گويد پدر و مادرت را بگو به مدرسه بيايند! البته ما مي دانستيم كه هدف مدرسه چيست ولي هر بار كه خانم بنده به مدرسه مي رفت و مي گفت ما مستاجريم و درآمد ما هم به حدي نيست كه بخواهيم كمكي به مدرسه كنيم گوش مسئولان مدرسه بدهكار نبود.
وي چنين ادامه مي دهد : فشارها و تهديدهاي مسئولان مدرسه نسبت به دخترم بسيار تحقيركننده بود تا حدي كه خودم نيز نسبت به سرنوشت دختر احساس شرم مي كردم زيرا بي جهت از سوي مدرسه به دخترم انگ انضباطي مي زدند و مي گفتند نمره انضباط او چندان تعريفي ندارد در حاليكه در بقيه دروس دخترم تمام تلاش خود را انجام مي داد كه نمرات عالي بگيرد ولي دلشوره او درباره نمره انضباط بود كه در نهايت ما را مجبور كرد در آستانه امتحانات خرداد ماه پول درخواستي مدرسه را تحت هر شرايط بپردازيم !
حال اگر دقت كنيم اگر اوليا بدانند تهديدهاي مسئولان مدرسه پشتوانه قانوني و اجرايي ندارد و حتي اگر به صورت رسمي و جمعي اعتراض خود را از طريق مناطق پيگيري كنند مسئولان خاطي از شيوه غلط خود دست برمي دارند هيچگاه از تهديدهاي مديران يا معاونان مدارس در خصوص پرداخت پول ترسي به دل خود و فرزند خود نخواهند انداخت .
اين مشكلات را با آقاي عباس رهي معاون آموزش و نوآوري وزارت آموزش و پرورش در ميان گذاشتيم كه وي با پذيرش وجود برخي تهديدها در مدارس براي دريافت پول زمان و پس از ثبت نام و در طول سال تحصيلي مي گويد : از 145 هزار مدرسه اي كه ما در سطح كشور داريم وجود برخي از مديران متخلف را رد نمي كنيم ولي ما هم با 8 هزار بازرس در تمام كشور سعي در مبارزه با تخلف داريم تا موارد خلاف قانون را به حداقل ممكن برسانيم .
وي شرايط موجود بروز تخلف را در سطح مدارس با وجود تخلف رانندگان در سطح معابر تشبيه مي كند و مي افزايد : با هرگونه تخلف رانندگان كسي قانون و پليس راهنمايي و رانندگي را مقصر تخلفات معرفي نمي كند زيرا ما بخشنامه ضوابط و مقررات ثبت نام دانش آموران را به همه مدارس ابلاغ كرده ايم و رعايت مفاد آن هم وظيفه مسئولان مدرسه است كه همه اوليا و دانش آموزان مي توانند بر نظارت در اجراي آئين نامه ابلاغي همانند بازرسان ما همكاري كنند.
وي مي گويد : ما 715 منطقه آموزش و پرورش در كشور داريم كه مردم در هر منطقه اي مي توانند مراجعه كنند و همه اين مناطق هم موظف شدند ستاد ثبت نام دانش آموزان را در سطح استان شهرستان منطقه و ناحيه تشكيل دهند و شماره تلفن آن را هم در اختيار اوليا از طريق تابلو اعلانات مدارس قرار دهند و به عنوان مثال اگر كسي در استان بوشهر از نحوه ثبت نام شكايتي دارد بايد به همانجا مراجعه كند اما اگر آنجا هم به نتيجه نرسيدند از طريق شماره تلفن هاي 88913826 82282212 و 82282224 در تهران و يا حتي با شماره تلفن همراه بنده به قرار 09128330899 تماس بگيرند .
وي مي افزايد : ثبت نام دانش آموزان تمام پايه هاي تحصيلي در مدارس دولتي عادي بدون برگزاري آزمون ورودي مصاحبه شرايط معدل نمره و فقط براساس قبول سال گذشته و محدوده جغرافيايي مدارس صورت گيرد.

رئيس ستاد ثبت نام وزارت آموزش و پرورش ادامه مي دهد : براساس اين بخشنامه محدوده ثبت نام مدارس دولتي براساس تراكم جمعيت و ظرفيت مدارس همجوار و آموزش و پرورش شهر و يا منطقه مشخص مي شود و مدارس غيرانتفاعي نيز موظف هستند 50 درصد از سهميه ثبت نام خود را به دانش آموزان همجوار مدرسه اختصاص دهند.
وي به همه مديران توصيه مي كند : از آنجا كه پويايي و رشد نظام تعليم و تربيت منوط به همكاري و هماهنگي با نهادهاي اجتماعي و مشاركت همه جانبه مردم مي باشد لذا لازم است ترتيبي اتخاذ گردد كه در هنگام ثبت نام از نظرات و ديدگاههاي اعم از انجمن اوليا و مربيان شوراي معلمان و شوراي دانش آموزي استفاده به عمل آيد.
رهي تاكيد مي كند : همچنين مديران محترم مدارس ملزم شدند كه از هر يك از دانش آموزان ميان پايه بدون حضور آنان و اولياي محترمشان در فرصت مقرر ثبت نام به عمل آورند و درخواست از اوليا براي حضور در ثبت نام ميان پايه وجاهت قانوني ندارد.
معاون آموزش و نوآوري وزارت آموزش و پرورش ادامه مي دهد : مديران مدارس همچنين ملزم هستند بخشي از ظرفيت مدرسه را براي ثبت نام دانش آموزان در شهريور ماه اختصاص دهند و از تكميل نمودن ظرفيت كامل مدرسه قبل از موعد مذكور پرهيز نمايند.
وي همچنين مي گويد : مديران مدارس مي توانند از فرزندان كاركنان دولت چه مرد و چه زن در آموزشگاههاي نزديك محل كار يا سكونت آنان با توجه به ظرفيت و ضوابط مربوط ثبت نام كنند. وي البته اضافه مي كند كه پذيرش دانش آموزان در مدارس تيزهوشان ماندگار شاهد ايثارگران نمونه دولتي بزرگسالان غيرانتفاعي و هنرستان هاي فني و حرفه اي و كار و دانش براساس دستورالعمل ها و ضوابط اين مدارس صورت مي گيرد.
وي مجددا بر ممنوعيت دريافت هيچگونه وجهي هنگام ثبت نام به استثناي وجوه مربوط به بيمه كتب درسي و طرح سنجش نوآموزان و شناسنامه سلامت در مدارس دولتي تاكيد مي كند و مي گويد اين رفتار غيرقانوني است و كمك هزينه تحصيلي دانش آموزان بي بضاعت نيز در طول سال تحصيلي با كمك خيرين و انجمن هاي اوليا و مربيان پرداخت خواهد شد.
وي مي افزايد : براساس بخشنامه وزارت آموزش و پرورش دريافت وجه هنگام ثبت نام در مدارس هيات امنايي هم كه با رعايت آئين نامه مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش و با تصميم شوراي آموزش و پرورش شهرستان فعاليت مي كنند غيرقانوني و ممنوع است .
وي درباره نگراني مديران مدارس درباره افزايش تعرفه هاي آب و برق و ابلاغيه دولت براي دريافت نرخ تمام شده آب و برق از مدارس هم مي گويد : اين موضوع در كار گروه دولت مربوط به آموزش و پرورش مطرح شد و ما پيشنهاد داريم كه هزينه هاي آموزش و پرورش و عوارضي كه به مدارس تكليف مي شود دولت كاهش مي دهد كه اميدواريم بتوانيم نتيجه بگيريم تا با حمايت رئيس جمهور و وزراي محترم به تصويب برسد.
وي ادامه مي دهد : اما اگر اكنون مدارس دچار مشكل شدند دو راه پيش پاي آنها هست زيرا بدهكاري مدارس به دولت يعني همان بدهي دولت به دولت ولي اول اينكه آموزش و پرورش بايد به شكلي متمركز با آنها رايزني كند و مدارس را از گرفتاري موجود نجات دهند كه مهمترين وظيفه اين كار هم برعهده آموزش و پرورش مناطق است كه يا پرداخت كنند و يا تلاش كنند آن را به صورت تقسيط شده و يا با تخفيف بپردازند و يا اگر هيچ راهي وجود نداشته باشد انجمن اوليا و مربيان به صورت داوطلبانه از افراد خير و يا از اوليا دريافت نمايند!
آقاي رهي ادامه مي دهد : البته مديران بايد توجه كنند به هيچ وجه اجازه ندارند پرداخت هزينه هاي مدرسه را به ثبت نام گره بزنند اما مي توانند از مردم محله حتي آنهايي كه دانش آموزي در مدرسه ندارند به صورت دريافت كمكهاي مردمي و خيرخواهانه دريافت كنند ولي به عنوان شهريه به هيچوجه اجازه چنين كاري را ندارند و از سوي آموزش و پرورش پذيرفته شده نيست .
وي با نگراني از نصب اسامي دانش آموزان بدهكار در تابلو اعلانات مدرسه هم مي گويد : اين كار به هيچ وجه درست نيست و نبايد اسامي افراد بدهكار در تابلو اعلانات نصب شود و به صورت جدي از اوليا مي خواهم اگر اين تخلف را مشاهده كردند حتما آن را به ما گزارش كنند تا با مديران متخلف برخورد قانوني شود.
آقاي رهي مي افزايد : درباره موارد تخلف شنيده ها زياد است اگر اوليا بتوانند آن را به صورت مستند به ما گزارش دهند ما بدون اعلام اسامي آنها موارد تخلف را بررسي و متخلفان را مجازات مي كنيم زيرا بسياري از تهديدهايي كه از سوي مديران صورت مي گيرد صوري است و آنها به هيچ وجه نمي توانند تهديدهاي خود را اجرايي كنند زيرا هرگونه تحقير تهديد و معرفي آنها در كلاس درس يا صف مدرسه موارد تخلف محسوب مي شود كه اوليا بايد شجاعانه در مقابل اين موارد تخلف بايستند و بدانند كه هم قانون و هم وزارت آموزش و پرورش از آن دانش آموزان دفاع مي كنند تا هيچگونه حقي از دانش آموزان براي تحصيل بدون دغدغه و اضطراب ضايع نشود.
عليرغم همه تلاش ها و بخشنامه هاي وزارت آموزش و پرورش مبني بر ممنوعيت دريافت وجه هنگام ثبت نام و پس از آن اصل سي قانون اساسي كه بر ضرورت تحصيل رايگان دانش آموزان ايراني تاكيد دارد اكنون به سنگ لق نظام آموزشي كشور تبديل شده است
يك مادر : تهديدهاي آشكار و نهان مسئولان مدرسه مبني بر پرداخت پول مشاركت تا آخرين روزهاي سال تحصيلي ادامه داشت تا حدي كه پس از تهديد براي كاهش نمره انضباط مجبور به پرداخت وجه درخواستي مدرسه شديم
يك معاون مدرسه : هنگامي كه در سال جاري به دنبال مصوبه ابلاغي دولت به دستگاههاي اجرايي براي محاسبه و دريافت قيمت تمام شده برق مجبور هستم صورتحساب قبض 2 ميليون توماني را به شركت برق بپردازيم چگونه قادر خواهيم بود بدون اجبار از اوليا براي دريافت پول هزينه هاي گزاف آب برق گاز تلفن و ماليات شهرداري را پرداخت نماييم !
عباس رهي معاون وزير آموزش و پرورش در امور ثبت نام دانش آموزان : هيچ توجيهي از سوي مديران براي دريافت اجباري وجه هنگام ثبت نام پذيرفته نيست و مسئولان مدارس دولتي قانونا مجاز به دريافت وجه از اوليا نيستند
كار گروهي در دولت براي كاهش هزينه هاي مدارس تشكيل شده است كه اميدواريم با مساعدت رئيس جمهور و وزرا مشكل تامين هزينه هاي آب برق گاز تلفن و ماليات شهرداري مدارس حل شود
صورتحساب قبض برق مصرفي يك مدرسه راهنمايي
معاون وزير آموزش و پرورش :
از 145 هزار مدرسه اي كه در سطح كشور داريم وجود برخي مديران متخلف را هم رد نمي كنيم ولي ما هم با 8 هزار بازرس سعي در مبارزه با متخلفان داريم
هرگونه تحقير تهديد و معرفي دانش آموزان بدهكار در كلاس درس يا صف مدرسه و درج اسامي آنها در تابلو اعلانات تخلف قانوني محسوب مي شود و اوليا بايد چنين مديراني را معرفي كنند