خديجه علي حسيني
قسمت سوم و پاياني
نوجوان و حيات عاطفي
خصوصيات عاطفي نوجواني :
نوجواني دوره اي است كه حيات انفعالي (عاطفي ) ميدان وسيعتري براي عمل مي يابد و نوجوان از اين حيث آماده بروز عكس العمل هاي هيجاني و عاطفي شديد است به عبارت ديگر بين ضربه هيجان و عكس العملي كه از آن ضربه در نوجوان به وجود مي آيد تناسب چنداني وجود ندارد و عكس العملها معمولا قويتر و حادتر از ضربه هاي هيجاني است .
به زبان ساده تر در اين دوره حساسيت ها به خود گرفتن ها و زودرنجي ها بيش از هر دوره ديگري شخصيت نوجوان را تحت تاثير قرار مي دهند و اين جنبه از شخصيت او نمايانتر و مشخص تر جلوه مي كند اين حساسيت ها در نوجوانان هيچ گاه خود را در يك محيط محصور نمي نمايند بلكه به راحتي گسترش مي يابند.
بي ثباتي عاطفي :
نوسانهاي عاطفي يكي از بزرگترين مشخصه هاي اين دوره است به همين علت اگر نوجوانان در اثر بي اعتمادي و عدم اطمينان نسبت به انتقاد ديگران حساس مي شوند جاي تعجب نيست متاسفانه غالبا عدم ثبات عواطف هيجاني ناگزير آنها را مواجه با انتقاد مي سازد مثلا گاهي با وجود داشتن دوستان متعدد علاقه مند است كه اوقات خود را در تنهايي بگذراند.
خواهشهاي متضاد :
بي ثباتي عاطفي امكان انتخاب قطعي و صحيح و مشخص را براي نوجوان محدود مي سازد به گونه اي كه تقريبا مي توان گفت نوجوان در برخوردهايش فاقد طبيعت هميشگي و پايدار است اين دوره را دوره « خواهشهاي متضاد » نام نهاده اند. گاه از او احساسات ظريف و گاه احساسات خشن سر مي زند.
ارائه الگوهاي مناسب
محبت اهل بيت يكي از فرايض اسلامي است . برقراري ارتباط عاطفي بين جوانان و ائمه (ع ) آنان را از لغزش ها آسيبها حفظ مي كند. ضمن اين كه با بهره گيري از آموزه هاي اهل بيت (ع ) مي توانند مسير صحيح زندگي را انتخاب نمايند. محبت اهل بيت (ع ) ابعاد گسترده اي دارد كه اين نوشتار به راههاي ايجاد محبت اهل بيت (ع ) در جوانان با محوريت وظايف خانواده و اجتماع مي پردازد. قبل از ورود به موضوع اصلي بحث بيان چند نكته لازم است :
مقصود از اهل بيت (ع ) دوازده امام و حضرت زهرا(س ) مي باشد.
مقصود از محبت دوستي و نهايت عشق ورزيدن به خاندان پيامبر(ص ) است كه در متون ديني و روايات با واژه هايي مانند مودت محبت و ولايت ياد شده است .
منظور از راه هاي ايجاد محبت اهل بيت گسترش و تعميق محبت است زيرا اصل محبت اهل بيت با گوشت و پوست مردم آميخته است و نياز به ايجاد آن نيست .
راه هاي ايجاد محبت اهل بيت (ع )
شيوه هاي متعددي براي ايجاد محبت اهل بيت (ع ) در جوانان وجود دارد كه براي رعايت اختصار به بعضي از آنها اشاره مي شود :
1 ـ الگوسازي
به طور كلي مردم و به ويژه جوانان آرمان گرا و قهرمان دوست هستند. از اين رو سعي مي كنند رفتار و گفتار آنان را الگوي خود قرار دهند. كشورهاي غربي درباره شخصيت ها و چهره هاي علمي خود صدها كتاب و مقاله مي نويسند و فيلم و مجسمه مي سازند اما متاسفانه ما بزرگان ديني مان را كه بسيار ارزنده تر و شايسته تر از الگوهاي غربي هستند آن چنان كه بايد مطرح نكرده ايم و به الگوسازي نپرداخته ايم . اگر جوانان جايگاه رفيع و آموزه ها و روشهاي امامان را در زندگي بشناسند مجذوب آنها مي شوند. در آموزه هاي ديني سفارش شده است كه مردم ائمه معصومين را الگو قرار دهند. در قرآن پيامبر اسلام (ص ) الگويي حسنه معرفي شده است . پيامبر(ص ) نيز همگان را به الگوگيري از اهل بيت فراخوانده و فرموده است : « اهل بيت من ميان حق و باطل را جدا مي كنند و پيشواياني هستند كه بايد به آنها اقتدا كرد. »
2 ـ تعظيم و تكريم اهل بيت (ع )
نحوه برخورد والدين معلمان و بزرگان جامعه با خاندان پيامبر(ص ) نقش تعيين كننده اي در ايجاد محبت آنان دارد. احترام نام ائمه صلوات فرستادن براي آنان برخاستن هنگام ذكر نام امام زمان (عج ) برپايي جشن هاي ميلاد امامان و برگزاري مراسم عزاداري در شهادت آنان و.... موجب مي گردد كه جوانان به سوي اهل بيت جذب شوند. در روايات اسلامي سفارش شده فرزندان خود را به نام ائمه معصومين (ع ) نامگذاري كنيد. هم چنين تاكيد شده است كه هنگام شنيدن نام محمد(ص ) بر او و آلش درود بفرستيد.
3 ـ يادآوري عنايت ويژه اهلبيت (ع ) به شيعه
يكي از شيوه هاي جذب جوانان به اهل بيت (ع ) بيان عنايت هاي ويژه آنان به شيعيان است . زيرا جوانان به طور فطري دوست دارند كه مورد توجه و عنايت همگان به ويژه بزرگان قرار گيرند. براين اساس اگر جوانان بدانند كه اهل بيت (ع ) آنان را شاخ و برگ درختي مي دانند كه به خودشان مربوط مي شود و در دنيا گرفتاري هاشان را حل كرده و در آخرت از آنان شفاعت مي كنند دل باخته اهل بيت مي گردند.
4 ـ بيان جايگاه اهل بيت (ع )
بايد به جوانان آموخت كه اهل بيت واسطه فيض الهي بوده و ولي نعمت هاي ما هستند اگر جايگاه اهل بيت در قالب تدوين كتب تهيه سريالها و برگزاري همايش و نظاير آن شناسانده شود جوانان مجذوب اهل بيت مي شوند. امام رضا(ع ) فرمود : « اگر مردم خوبي هاي حرف ها و تعاليم ما را بشناسند از ما پيروي مي كنند. »
5 ـ بيان فضيلت دوستي اهل بيت
گرچه بيان جايگاه اهل بيت در ايجاد محبت آنان نقش مهمي دارد ولي بيان فضيلت محبت اهل بيت تاثير آن را چند برابر مي كند. احاديث فراواني درباره فضيلت اهل بيت وارد شده است . پيامبر(ص ) فرمود : « هر كس با محبت آل محمد بميرد شهيد مرده است آمرزيده مي شود با توبه و ايمان كامل مي ميرد فرشته مرگ او را به بهشت مژده مي دهد و قبرش زيارتگاه رحمت الهي مي شود....
در رواياتي ديگر مودت و ولايت اهل بيت يك « فرض الهي » و ملاك قبولي اعمال و عبادت به حساب آمده است .
اهل سنت نيز به محبت اهل بيت تاكيد كرده اند. در شعر شافعي آمده است : اي خاندان پيامبر حب شما فريضه اي است كه خداوند در قرآن آورده است براي شما همين بس كه هر كس (در نماز) بر شما صلوات نفرستد نمازش درست نيست .
استاد شهيد مطهري معتقد است : « از بزرگترين امتياز شيعه بر ساير مذاهب اين است كه پايه و زيربناي اصلي آن محبت است . از زمان شخص بني آدم (ص ) كه اين مطلب پايه گذاري شده زمزمه محبت و دوستي بوده است . آن جا كه در سخن پيامبر جمله : « علي و شيعته هم الفائزون » را مي شنويم .
6 ـ تشكلهاي مذهبي
برنامه هاي خودجوش جوانان كه به صورت گروهي انجام مي گيرد; مانند چراغاني و آذين بندي معابر در نيمه شعبان تشكيل و راه انداختن دسته عزاداري و... همه گره زننده قلب جوانان با محبت اهل بيت است .
7 ـ زيارت و توسل به اهل بيت
حضور جوانان در اماكن مذهبي و زيارت اهل بيت (ع ) سبب مي شود كه بيشتر با جايگاه آنان آشنا شوند و زمينه عمق بخشيدن به مودت اهل بيت فراهم گردد. از سوي ديگر توسل به اهل بيت و خواندن زيارت نامه هاي آنان سبب مي شود جوانان دلباخته آن بزرگواران گردند زيرا در اين زيارت نامه ها ابعاد زندگي و تعليمات اهل بيت بيان گرديده است .
9 ـ شبهه زدايي
امروزه دشمنان اسلام و اهل بيت با بهره گيري از همه اهرمها از جمله : فيلم كتاب سينمالله در صدد تضعيف باورهاي ديني جوانان از اهل بيت برآمده اند. براين اساس يكي از شيوه هاي موفق در ايجاد محبت اهل بيت شبهه شناسي و شبهه زدايي است . البته شبهه زدايي بايد به گونه اي نظام يافته صورت گيرد. حوزه هاي علميه صدا و سيما وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي سازمان تبليغات اسلامي مسئولان نظام و... در اين زمينه وظايف سنگيني دارند. تغذيه فرهنگي و شناساندن درست اهل بيت جوانان را از آسيبها و شبيخون فرهنگي دشمن حفظ مي كند.