موج بي نظير گرايش اسلام خواهي در هزاره سوم غرب را واداشته تا با استفاده از تمامي توان خود به مقابله با اين موج عظيم برخيزد. از آنجا كه نقش ايران به عنوان مركز ثقل تمامي اين وقايع در سه دهه اخير امري انكار ناپذير است سياستمداران غربي بخش عمده اي از توان خود را صرف منحرف ساختن ايده و آرمان هاي نظام جمهوري اسلامي مي كنند. اين اقدامات گاه توسط شبكه هاي قدرتمند اطلاع رساني ماهواره اي و خارجي تعقيب شده و گاه توسط عناصر دست نشانده داخلي دنبال مي شود.
ناكارآمد جلوه دادن نظام هاي ديني در اداره حكومت ها از جمله مهمترين روش هايي است كه دشمن به منظور استيلاي خود بر كشورهاي هدف همواره در دستور كار خود قرار داده است . اين موضوع به خصوص در قرن اخير در پي تقابل ميان سياستمداران غربي با ملل مسلمان جهان نمود بيشتري يافته است . نمايش اين ناكارآمدي در اداره حكومت و پاسخگويي به نيازهاي انسان مدرن از راه هاي مختلفي دنبال مي شود كه در نهايت به تضعيف باورها و اعتقادات مذهبي مردم و بي اعتماد سازي نسبت به حكومت منتج مي شود. ارائه تصويري نامطلوب از وضعيت كنوني جامعه و القاي باور كشور و مردمي بدون آينده به مخاطبان از جمله مواردي است كه در راستاي پروژه ناكارآمد جلوه دادن نظام هاي ديني در اداره امور جامعه مورد تاكيد قرار مي گيرد. در اين قبيل آثار معمولا كارگردان تلاش مي كند تا با نمايش فلاكت و بدبختي اقشار مختلف مردم مخاطب خود را به سوي چنين باوري سوق دهد كه هيچ نقطه اميدي براي بهبود يافتن شرايط موجود جامعه نمي توان متصور بود. مروري بر آثاري كه در ماه هاي اخير بر روي پرده رفته اند گوياي اين حقيقت است كه متاسفانه در بسياري از فيلم هاي به نمايش درآمده نه تنها تعهدي نسبت مردم گرايي كمال جويي و زيبايي وجود نداشت بلكه به نحوي در جهت تخريب سي سال دستاوردهاي انقلاب گام برداشته اند.
پستچي سه بار در نمي زند
كارگردان : حسن فتحي ـ تهيه كننده : جواد نوروزبيگي و مركز گسترش سينماي مستند و تجربي
مردي در ويلايي خارج از شهر دختري را به قصد انتقام از پدرش گروگان گرفته است . مرد ادعا مي كند كه پدر دختر نه تنها نامزد او را فريب داده و به عقد خود درآورده است بلكه باعث نابودي زندگي پدر و مادرش در سالهاي دور نيز بوده است . مرد با ربودن دختر جوان و انتقال او به ويلا اميدوار است بتواند انتقام تمامي آوارگي ها و مصيبت هايي را كه پدر دختر باعث آنها شده از پدر دختر بگيرد. اتفاقات عجيبي كه در طبقات بالايي ويلا به وقوع مي پيوندد شرايط جديد و عجيبي را براي مرد جوان و گروگانش پديد مي آورد.
در طبقه دوم ويلا مردي ملقب به « ابرام غيرت » با « مهوش » زن صيغه اي خود زندگي مي كند. ابرام غيرت نوچه « شعبان بي مخ » از ترس آژان هاي شاه به آنجا گريخته است . ابرام غيرت جعبه جواهراتي را در خانه پنهان داشته و قصد دارد با فروش آنها و ريختن آب توبه بر سر مهوش او را به عقد خود درآورده و زندگي آرامي را تجربه كند غافل از آنكه مهوش دل درگرو جواني دارد كه توسط نيروهاي امنيتي شاه به زندان افتاده است . مهوش قصد دارد تا با ربودن جواهرات ابرام غيرت خرج آزادي پسر زنداني را فراهم آورد.
در طبقه سوم ويلا « شازده صولت الدوله » از ترس سربازان رضاخان به همراه « انيس » همسرش و « صنم » كلفت و زن صيغه اي خود مخفي شده است . شازده قصد دارد تا فردا از ايران گريخته و به پاريس برود. او اميدوار است كه پس از مستقر شدن در پاريس نيروهايي را براي سركوب رضاخان فراهم آورد. همسر شازده كه كينه عميقي از شازده در دل دارد قصد جان شازده را دارد. او براي صنم تعريف مي كند كه چگونه پدرش او را در عنفوان جواني به زور به عقد شازده اي هوسران و اجاق كور درآورد شازده اي كه تنها دلخوشي اش گسترش حرمسرايش بوده است . انيس از جواني ياد مي كند كه دل درگرو او داشته و وقتي شازده از ماجرا خبردار مي شود دستور قتل او را صادر مي كند. انيس از صنم مي خواهد تا زهري را در جام شازده ريخته و او را به قتل رساند. پس از آن نيز با جعبه جواهراتي كه شازده مخفي داشته مي توانند زندگي خوبي را براي خود فراهم آورند.
ابرام غيرت پس از آنكه از نقشه مهوش آگاه مي شود مهوش را از پنجره به بيرون پرتاب كرده و به قتل مي رساند. شازده كه از نقشه انيس و مهوش آگاه شده با زدن ضربه اي به سر صنم او را ناكار كرده و انيس را به قتل مي رساند. انيس نيز پيش از مرگش شازده را به چاقو مضروب مي سازد. مرد جوان و گروگانش كه با ديدن اين موارد كاملا شوكه شده اند تلاش مي كنند تا از ويلا بگريزند لكن تمام راه ها براي خروج از ويلا مسدود شده است . ابرام غيرت پس از كشتن مهوش به سراغ مرد جوان آمده تا او را نيز به قتل رساند.
دختري كه گروگان گرفته شده بود اعتراف مي كند كه پدرش در واقع با نقشه اي قبلي آنان را به اين خانه فرستاده تا هم از دست مرد جوان راحت شود و هم با نابودي دخترش ارث كلاني را كه از طرف مادرش به او مي رسيده تصاحب كند. دختر با كمك و ياري مرد جوان پس از نابود كردن كابوس ابرام غيرت و شازده و نجات صنم كه به شدت مجروح شده راه آزادي از ويلاي اسرارآميز و نكبت بار را فراهم مي آورند.
« پستچي سه بار در نمي زند » ساخته حسن فتحي كه نخستين بار در بخش فيلم هاي اول و دوم جشنواره به نمايش درآمده بود هم اكنون بر پرده سينماهاي پايتخت است . وقايع و حوادث اين فيلم در بستري تاريخي اتفاق مي افتد. يك خانه سه طبقه كه در هر طبقه آن اتفاقاتي در يك دوره تاريخي در جريان است . در طبقه اول اين خانه اسرارآميز شاهد درگيري مردي جوان با دختري هستيم كه او را براي گرفتن انتقام از پدرش ربوده است . اين قصه در بستر جامعه معاصر روايت مي شود. در طبقه دوم اين خانه با مرد جاهل مسلك و زن بازيگري مواجه هستيم كه متعلق به دوران پهلوي دوم هستند و ساكنين طبقه سوم ساختمان و همچنين حوادث و رويدادهايي كه در جريان است به روزهاي پاياني حكومت احمدشاه قاجار و ابتداي صدراعظمي رضاخان بازمي گردد.
اهالي هر يك از اين طبقات داراي ويژگي هاي رفتاري و پوششي خاصي هستند كه به خوبي نمايانگر وضعيت فرهنگي و اجتماعي حاكم بر اعصار مورد اشاره كارگردان است . به عنوان مثال در طبقه سوم اين ساختمان جايي كه شازده قاجار با همسر و زن صيغه اي خود زندگي مي كند به كبر و غرور شاهانه زن بارگي شازده توهم صلابت و قدرت نخستين شاهان سلسله قاجار و همچنين سنگدلي و شقاوت شاه زادگان قاجار در ريختن خون متعلقين خود به خوبي اشاره شده است . در طبقه دوم نيز « ابرام غيرت » نماد كامل و جامعي از كلاه مخملي هاي رژيم پهلوي است كه در زير چتر حمايت گردن كشاني چون شعبان بي مخ دست به هر جنايتي مي زده اند و براي كامجويي و لذت خود از زنان از هيچ جنايتي فروگذاري نمي كردند. اما در طبقه اول نيز با جوانان بي هويتي آشنا مي شويم كه در نوع پوشش گفتار و عملكرد نمونه بارزي از خودباختگي و انحطاط اخلاقي هستند.
قصه فتحي آنجايي قابل توجه مي شود كه كارگردان تلاش مي كند تا با وارد كردن چند قصه به ظاهر فرعي يك ارتباط منطقي ميان اين سه نسل و به قولي سه حكومت برقرار كند. پول يكي از مهم ترين عوامل مورد اشاره كارگردان براي ارتباط اين سه نسل است . گنجينه اي كه شازده صولت الدوله آن را از دستان ناپاك دژخيمان رضاخان پنهان ساخته و از آن همچون جان شيرين محافظت مي كند و مي داند كه محتويات همان صندوق جواهرات ضامن بقاي او در اروپا است بي شباهت به بحث دارايي هاي ملي چون نفت و گاز و معادن نيست . شازده موفق به خارج كردن اين گنجينه پرارزش از ايران نمي شود و درست به همين دليل اين گنجينه ملي به دست فرزندان ناخلف حكومت بعدي يعني ابرام غيرت كه خود نمادي از وضعيت حكومت و قدرتمندان جامعه در رژيم پهلوي است مي افتد. اين گنجينه در زمان معاصر و به عبارتي در طبقه اول ساختمان به دست پدر دختر افتاده است . پدري كه با نقشه قبلي قصد سر به نيست كردن دختر و رباينده او را دارد. نكته قابل تامل در اين ميان عدم بهره برداري ساير مردم از اين گنجينه ملي است . در طبقه سوم ساختمان تنها كسي كه از اين گنجينه متنعم مي شود شازده صولت الدوله است و هنگامي كه همسر و نديمه اش كه نماد زنان ايراني در عصر قاجار هستند قصد به چنگ آوردن آن را دارند به چنگ شازده به قتل مي رسند. صاحب بعدي اين گنجينه ابرام غيرت است . هنگامي كه مهوش تنها بخشي از آن را براي نجات عشق خود طلب مي كند بي رحمانه توسط ابرام غيرت به قتل مي رسد. اين گنج هم اكنون نيز پس از ازدواج مادر دختر ربوده شده با پدر كنوني او در اختيار پدر قرار گرفته است و پدر براي تصاحب تمامي اين اموال نقشه قتل دخترش را طراحي مي كند.
از ديگر عواملي كه فتحي براي ايجاد اشتراك سه نسل از آن براي قصه خود كمك مي گيرد بحث ستم به زنان ايراني است كه در بخش گذشته كاملا به آن اشاره شده است . نكته اي كه در اين جا بايد به آن اشاره كرد آنكه اگر زن در حكومت قاجار داراي شخصيتي قابل احترام بود و در حكومت پهلوي نيز تلاش مي كرد تا غيرت و شخصيت خود را حفظ كند به ادعاي فتحي در اين زمان كوچكترين بهره اي نه از شخصيت برده و نه از غيرت و انسانيت كه اين نيز حاصل بي فرهنگي حاكم بر جامعه در سي سال گذشته است !! ديالوگ دختري كه در طبقه اول ساختمان توسط مرد جوان ربوده شده تاييدي بر اين ادعاست : همش تو فكر رسيدن به يك وضع بهتريم اما بعد يك مدت مي بينيم سر جاي اولمون هستيم .
آنچه در مجموع بايد به آن اشاره داشت آنكه با توجه به فضاسازي كارگردان از سه دوره حكومت هاي معاصر (قاجار پهلوي و جمهوري اسلامي ) و سه نسلي كه در اين دوران ها باليده اند بايد گفت كه از نقطه نظر كارگردان جامعه در طول اين چند دهه نه تنها به سوي پيشرفت و تعالي گام برنداشته بلكه در مسير قهقرايي و انحطاطي قابل توجهي قرار گرفته است . اگر در دوران قاجار و پهلوي زنان في نفسه داراي وقار و شخصيتي ذاتي بودند و حداقل نامي براي خود داشتند در عصر حاضر نه نامي براي آنان وجود دارد (چنانچه باران كوثري و محمدرضا فروتن به هيچ نامي در فيلم خوانده نمي شود) و نه مخاطب مي تواند چيزي از ديالوگ هاي نامفهوم ميان آن دو درك كند. نسلي كاملا خودباخته و سرگردان كه همه چيز خود را باخته است . از ديگر سو روابط قدرت كه عاملي در جهت چنگ اندازي بر اموال عمومي و ملي مردم است همچنان در اين دوره نيز خود را عيان مي سازد.
حوادث و اتفاقات فيلم « پستچي سه بار در نمي زند » ساخته حسن فتحي از منظر بيان مشكلات زنان البته در يك بستر تاريخي شباهت زيادي با فيلم « صداها » ساخته فرزاد موتمن دارد. انيس صنم مهوش و دختري كه توسط مردي جوان براي گرفتن انتقام از پدرش ربوده شده همان حقارت هايي را تجربه كرده و مي كنند كه زنان فيلم موتمن با آن دست به گريبان هستند. انيس در عنفوان جواني به زور پدر به ازدواج شازده صولت الدوله مردلاابالي و اجاق كوري درمي آيد كه به چيزي جز عيش و نوش و همخوابگي با زنان متعدد نمي انديشد. انيس پيش از ازدواج دلباخته مرد جوان روضه خواني بوده كه به دست شازده به قتل مي رسد و هم از اين رو حسرت يك عشق پاك همواره در قلب او باقي مانده است . ظلم و ستم هاي شازده به حدي است كه انيس نقشه قتل او را مي كشد. شازده وقتي از ماجرا آگاه شده و در كمال تعجب اعلام مي كند : پدر كشي و برادر كشي را ديده ام ولي تاكنون شوهر كشي را نديده بودم و تو دجاله مي خواستي آن را باب كني با اين اعتراف انيس روبرو مي شود كه زنان حرمسرا تاكنون بارها و بارها در ذهن خود شوهران هرزه خود را كشته بودند اما فقط جرات واقعيت آن را نداشتند. شازده همچنين معتقد است : « هر جا كه خيانتي مي بيني پاي يك زن سليته درميونه » . اين گفته شازده برداشتي صريح از ادعاي آن گروه از فمينيست ها است كه معتقدند : « از نگاه مردان زنان شياطيني هستند كه همواره در حال توطئه عليه مردانند » . انيس و نديمه اش صنم كه هم اكنون زن صيغه اي شازده است علي رغم تلاش فراوان براي از ميان برداشتن او كه مجسمه شهوت و ظلم نسبت به زنان است به دست شازده از پاي درمي آيند. مهوش نيز وضعيتي بهتر از انيس ندارد. او دلباخته جواني است كه در بحبوحه قيام 15 خرداد به زندان افتاده است . مهوش براي امرار معاش و پيدا كردن يك سرپناه صيغه ابرام غيرت فرد لاابالي و دست نشانده اي شده كه او را براي خوش گذراني و فرار از تنهايي به باغ ييلاقي شعبان خان آورده است . ابرام غيرت كه درك صحيحي از احساسات مهوش ندارد به محض مطلع شدن از عشق و علاقه مهوش به مردي ديگر براي حفظ به اصطلاح غيرت و آبروي خودش مهوش را مي كشد. در واقع مهوش با خون خود تاوان عشق پاكي را مي دهد كه هرگز به آن دست پيدا نمي كند.
همسر مرد جواني كه دختر را گروگان گرفته نيز توسط پدر اين دختر فريب خورده و زندگيش نابود شده است . پدر اين دختر پيش از اين به خاطر تصاحب ثروت دختر با مادرش ازدواج كرده بود و هم اكنون كه دختر را تنها مانع رسيدن به پول و ثروت هنگفتي مي بيند شرايط را به گونه اي طراحي مي كند تا مرد جوان به خيال گرفتن انتقام همسرش دختر او را ربوده و به قتل برساند. در صورت عملي شدن اين نقشه پدر هم از شر مرد جوان راحت شده و هم بزرگترين مانع خود براي كسب پول هنگفت همسرش را از ميان برداشته است . همانگونه كه اشاره شد فتحي در يك بستر تاريخي صدساله به نوعي وضعيت بد و ناهنجار زنان را مصور مي سازد كه براي آنان هيچ نقطه اميد و رهايي متصور نيست .
ة در فيلم « پستچي سه بار در نمي زند » با توجه به فضاسازي كارگردان از سه دوره حكومت هاي معاصر (قاجار پهلوي و جمهوري اسلامي ) و سه نسلي كه در اين دوران ها باليده اند بايد گفت كه از نقطه نظر كارگردان جامعه در طول اين چند دهه نه تنها به سوي پيشرفت و تعالي گام برنداشته بلكه در مسير قهقرايي و انحطاطي قابل توجهي قرار گرفته است